زنگ هشدار تجرد قطعي دختران در مناطق کم برخوردار

سکينه سادات پاد دستيار رييس جمهور در پيگيري حقوق و آزادي هاي اجتماعي در اين نشست از اينکه برخي از قوانين براي دختران دهه 60 نسبتي با عدالت ندارد، انتقاد کرده بود. مشروح سخنان پاد را مي توانيد در لينک زير بخوانيد:

پاد: برخي مصوبات براي دختران دهه 60 نسبتي با عدالت ندارد

محمدرضا زهرايي عضو کارگروه مسائل اجتماعي مرکز تحقيقات اسلامي مجلس شوراي اسلامي، احمد غياث وند، جامعه شناس و عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي، احمد دراهکي عضو هيات علمي و مديرگروه جمعيت شناسي دانشگاه علامه طباطبايي، رقيه سادات مومن، دکتري مطالعات زنان و هيات علمي دانشگاه امام صادق (ع)، حجت الاسلام مهدي عباسي، هيات علمي پژوهشگاه قرآن و حديث و رئيس ميز تحکيم خانواده و تبليغات حوزه علميه قم، الهه خدادادي، دکتري مطالعات زنان و پژوهشگر حوزه خانواده، خديجه زارعي، دانش پژوه فلسفه تعليم و تربيت از کارشناسان حاضر در اين نشست بودند.

خديجه زارعي دانش پژوه فلسفه تعليم و تربيت در اين نشست، موضوع دختران دهه 60 را يک موضوع مغفول مانده دانست و گفت: در سال 99 پروژه‌اي در اين خصوص دنبال کرديم که فراتحليل 70 پايان نامه و مقاله است.

وي افزود: در موضوع جامعه شناسي تجرد قطعي به گروهي از دختران و پسران گفته مي شود که به لحاظ فرهنگي و محيط اجتماعي که دارند نتوانستند ازدواج کنند که شاخص آن براي دختران سن 45 سالگي و براي پسران سن 50 سالگي است.

وي با بيان اينکه عوامل اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي در بروز تجرد قطعي در ايران موثر بوده است، اظهار داشت: در عوامل اجتماعي سه عامل مهم و موثر بود که عدم تعادل جمعيتي، بي عدالتي اجتماعي و آسيب‌هاي اجتماعي در راس آن قرار دارد.

جوان همسري و مداراي اجتماعي با پسران مجرد، سبب تجرد دختران شده است

دگرگوني سن ازدواج به ظاهر يک عامل فردي است ولي در واقعيت يک عامل ساختاري است که به عوامل زيادي از جمله جمعيت و ترکيب جنسي و جنسيتي بستگي دارد

فرصت جمعيتي ايران با تجرد قطعي دختران به تهديد تبديل شد

اين دانش پژوه ادامه داد: بررسي علل جمعيت شناختي در اين موضوع اهميت دارد زيرا نشان مي دهد که چون اين موضوع باعث بازمانده شدن يکسري از دختران از ازدواج بخصوص در نيمه دوم دهه 50 و نيمه اول دهه 60 شده است.

زارعي ادامه داد: دگرگوني سن ازدواج به ظاهر يک عامل فردي است ولي در واقعيت يک عامل ساختاري است که به عوامل زيادي از جمله جمعيت و ترکيب جنسي و جنسيتي بستگي دارد به طوري که اگر نسبت جنسيتي نامتوازن به ضرر زنان باشد، علاوه بر مشکلات فرهنگي و فساد اخلاقي باعث زمينه تجرد قطعي هم مي شود.

اين کارشناس حوزه تعليم و تربيت يادآور شد: در بازه زماني 1355 تا سال 1365 بيشترين نرخ رشد جمعيتي در ايران ثبت شده به طوري که رشد جمعيت 3.6 بوده است.

وي با بيان اينکه اين فرصت جمعيتي که قرار بود فرصتي براي کشور باشد، با تجرد قطعي رسيدن دختران به تهديد تبديل شد، اظهار داشت: يکي از علل جمعيت شناختي دخيل در اين حوزه موضوع جنگ تحميلي است به طوري که بررسي سن شهداي اين جنگ نشان مي دهد اغلب اين شهدا متولدين سال‌هاي 48 تا 51 بودند.

زارعي در عين حال موضوع اثرگذاري جنگ تحميلي بر تجرد دختران اواخر دهه 50 و اوايل دهه 60 را محدود دانست و گفت: اگرچه اين عامل اثرگذار نبوده اما مي تواند باعث تجرد قطعي شود.

وي عدم آمادگي پسران براي ازدواج را عامل دوم برشمرد و اظهار داشت: در بازه زماني سال هاي 75 تا 85 دختران متولد 55 تا 65 به سن ازدواج مي رسند ما در اين بازه بيشترين مقدار رشد جمعيتي را داشتيم ولي زيرساخت هاي اقتصادي و اجتماعي براي ازدواج اين دختران آماده نبود چون پسران آماده ازدواج نبودند لذا شماري از دختران در سن ازدواج که متولدين دهه 55 تا 65 بودند نمي توانند همسر مناسبي براي خود پيدا کنند.

تشديد تجرد دختران با پديده جوان همسري

اين پژوهشگر، جوان همسري را عامل سوم ايجاد تجرد قطعي برشمرد و گفت: طبق آمارها از سال 55 تا دهه 60 ساختارهاي اجتماعي نسبت مردان آماده ازدواج از تعداد زنان کمتر است؛ اين عدم تناسب مضيقه ازدواج را براي دختران فراهم مي کند و واقعاً دهه 60 دختراني که ازدواج کردند با مضيقه دست و پنجه نرم مي کردند.

سنت فرهنگي ايران مبني بر اينکه مردان تمايل به ازدواج با زنان چند سال کوچکتر از خود دارند، باعث مي شود جوان همسري اتفاق افتد.

زارعي به عوامل فرهنگي موثر در شکل گيري پديده دختران مجرد نيز اشاره داشت و افزود: سنت فرهنگي ايران مبني بر اينکه مردان تمايل به ازدواج با زنان چند سال کوچکتر از خود دارند، باعث مي شود جوان همسري اتفاق افتد. همچنين ما به لحاظ فرهنگي قدرت انتخاب گري را تنها به مردان واگذار کرديم و اين عوامل در پيوستگي با يکديگر يک فشار اجتماعي ايجاد کرده که ازدواج را براي دختران دور از دسترس کرد.

وي با يادآوري اينکه با افزايش سن ازدواج اتفاقاً جوان همسري در بين مردان تشديد مي شود، اظهار داشت:‌ وقتي پسري به سن 30 تا 34 مي رسد با اختلاف سني 10 سال ازدواج مي کند. بيشتر پسرهاي دهه 60 که در اين بازه سني ازدواج کرده باشند به لحاظ مشکل اقتصادي با دختران دهه 70 ازدواج کردند و دختران دهه 60 از فرصت ازدواج بازماندند.

زارعي ادامه داد: وقتي سن ازدواج پسران به 35 سال مي رسد، اختلاف سني به بيش از 15 سال افزايش پيدا مي کند؛ بنابراين 80 درصد مردان همسراني کم سن و سال تر از خود انتخاب مي کنند و وقتي فاصله سني ازدواج افزايش پيدا مي کند لذا گروهي از دختران فرصت ازدواج را از دست مي دهند.

اين کارشناس حوزه تعليم و تربيت با بيان اينکه در چنين شرايطي ازدواج تابع سن ازدواج مردان است، توضيح داد: وقتي پسران دير به سن ازدواج رسيدند و دير فرصت اشتغال پيدا کردند، بنابراين دختران فرصت ازدواج را از دست دادند.

وي با يادآوري اينکه همسان گزيني تنها در گروه هاي سني پايين رخ مي دهد، افزود: به طور معمول همسان گزيني در دوره سني زير 25 سال رخ مي دهد و بالاي اين سن همسان گزيني کاهش پيدا مي کند.

بي‌عدالتي اجتماعي تجرد دختران در مناطق روستايي و حاشيه نشين را تشديد کرد

اين پژوهشگر حوزه خانواده يادآور شد: آماري که در سال 1390 داشتيم نشان مي داد 15.4 درصد از دختران در گروه سني 30 تا 34 ساله و 9.1 درصد در گروه 35 تا 39 ساله مجرد بودند.

زارعي ادامه داد: طبق اين آمار، ميزان تجرد دختران در گروه سني 40 تا 44 ساله برابر 5.1 درصد و در گروه سني 45 تا 49 ساله 3.4 درصد بوده است.

وي با انتقاد از اينکه از سال 1390 تا به امروز اين مساله پيگيري نشده و 12 سال از اين آمار مي گذرد، بي عدالتي اجتماعي را يکي ديگر از عوامل موثر بر تجرد دختران دانست.

وي ادامه داد: وقتي توسعه جامعه ما نامتوازن است و به صورت مرکز - پيراموني دنبال توسعه هستيم، اين موضوع زمينه تجرد قطعي براي دختران مناطق کم برخوردار، حاشيه نشين و روستايي را فراهم مي کند.

دانش پژوه فلسفه تعليم و تربيت تاکيد کرد: وقتي نگاه اجتماعي شهرمحور و اهميت درجه دومي به مناطق کم برخوردار و روستايي داريم، مهاجرت پسران، نخبگان، تحصيل کرده‌هاي روستايي باعث مي شود دختران فرصت ازدواج در مناطق پايين دست را نداشته باشند.

زارعي در اين رابطه به آماري در دهه هشتاد خورشدي (22 سال پيش) استناد کرد که بر اساس آن در گروه سني 35 تا 39 سال در مقابل هر 100 زن فقط 85 مرد در مناطق روستايي وجود داشته است؛ اين نشان مي دهد کاهش قابل ملاحظه اي از شانس ازدواج براي دختران در مناطق روستايي و کم برخوردار را داريم.

بي عدالتي اجتماعي زمينه ازدواج را براي دختران از بين برده است

وي در اين رابطه به يک تحقيق صورت گرفته از سوي کارگروه مسائل اجتماعي مرکز تحقيقات اسلامي مجلس شوراي اسلامي استناد کرد که مناطق حاشيه نشين جمکران را مورد بررسي قرار داده و نشان مي دهد تعداد زنان مجرد و مردان مجرد مناطق حاشيه نشين بيشتر است در صورتي که در کل کشور اگر مرد مجرد ما 34 درصد است، در مناطق حاشيه نشين جمکران 39.5 درصد و زنان مجرد بالاي 10 سال در کل کشور 26 درصد و در مناطق حاشيه نشين 31 درصد بوده است.

اين دانش پژوه تاکيد کرد: اين آمار نشان مي دهد عامل بي عدالتي اجتماعي زمينه ازدواج را براي دختران از بين برده است.

زارعي اظهار داشت: طبق آخرين سرشماري در سال 1395 در کشور که هفت سال پيش انجام شد، يک ميليون و 430 هزار نفر دختر مجرد در رده سني 30 تا 50 سال داشتيم و 500 هزار دختر بالاي 40 سال بودند.

وي با بيان اينکه آمار دختران مجرد در روستاها به نسبت جمعيت دو برابر بوده است، افزود: اين آمار بدان معناست که اگر براي کل کشور تجرد قطعي 4 بود، براي جمعيت شهري 3 بود و براي جمعيت روستايي 5 بوده است.

اين کارشناس حوزه تعليم و تربيت آسيب‌هاي اجتماعي را از زمينه هاي بروز تجرد قطعي دانست و گفت:‌ بي اعتمادي، طلاق، فساد اخلاقي، روابط جنسي و عاطفي خارج از چارچوب اين زمينه را بوجود آورده که دختران از ازدواج بازبمانند به طوري که در پژوهش هايي که بررسي کرديم، مشخص شد بي اعتمادي و روابط خارج از چارچوب و تمايل به تجرد قطعي در بين مردان رابطه مستقيمي وجود داشت.

عوامل اقتصادي بيش از عوامل فرهنگي بر افزايش سن ازدواج اثرگذارند

زارعي به عامل اقتصادي به عنوان دومين عامل تاثيرگذار بر تجرد دختران اشاره کرد و گفت:‌ دگرگوني سن ازدواج به طور قطعي با مسائل مختلفي در ارتباط است؛ يکي از آنها مسئله اقتصاد است که ازدواج را تسهيل کند يا مشکل کند؛ عوامل اقتصادي بيشتر از عوامل فرهنگي در اين حوزه دخيل بودند و سن ازدواج را تحت تاثير قرار دادند.

اين پژوهشگر حوزه خانواده اظهار داشت: در پژوهش هايي که بررسي کرديم، 40 درصد پسران نداشتن شغل را مانع اصلي ازدواج مي دانستند و نداشتن درآمد کافي هم يک عامل ديگري بود که نتوانستند ازدواج کنند. وقتي مردان نتوانند ازدواج کنند طبيعتاً بايد دختران به تجرد برسند.

زارعي به عوامل فرهنگي موثر بر تجرد دختران نيز اشاره کرد و گفت:‌ سياست گذاري هاي فرهنگي ما در تاخير سن ازدواج و تجرد دختران عامل مهمي بود. با اينکه متوليان فرهنگي جامعه ما متکثر و متنوع هستند اما هيچ کدام برنامه واحد و منسجمي درتنظيم زيست جنسي جامعه ندارند.

40 درصد پسران نداشتن شغل را مانع اصلي ازدواج مي دانند. وقتي مردان نتوانند ازدواج کنند طبيعتاً بايد دختران به تجرد برسند.

اين کارشناس حوزه تعليم و تربيت يادآور شد: نهاد تربيت با مشارکت حداکثري کودک و نوجوان يکي از تاثيرگذارترين نهادهاست که پيرامون نقش خود يعني رابطه تعليم و تربيت و تنظيم زيست جنسي جامعه هيچ برنامه منسجم و قابل ارائه اي تاکنون نداشته است.

وي ادامه داد: نبود مطالعات بين رشته اي و دانش بنيان و نظريه پردازي پيرامون سبک زندگي ايران-اسلامي که به آموزش عمومي گذاشته شود که مردم آموزش ها را ببينند موثر است و اگر آموزش بوده در مقالات، کتاب ها بوده و به دست مردم چيزي نرسيده است.

تحصيلات و رشد و شکوفايي دختران عامل تجرد نيست

زارعي دامه داد: سومين عامل فرهنگي که باعث تجرد شده، مدرنيته بود؛ نفوذ سبک زندگي مبتني بر مدرنيسم در بدنه اجتماعي و نهادهاي دولتي ما و دخالت دادن در حوزه برنامه ريزي باعث شده که زمينه تجرد براي دختران فراهم شود.

وي خاطر نشان کرد: يکي از اسناد بالادستي که در سال 1994 ميلادي امضا کرديم، سند پکن بود؛ اين سند دقيقا در زماني بود که دختران متولد سال هاي 55 تا 65 در سن ازدواج بودند يعني در بازه سني 18 تا 21 سالگي قرار داشتند.

وي با بيان اينکه در آن دوره نهاد حکمراني و دولتي ما در واقع خود دچار مدرنيته شده بود، افزود: در يافته هاي پژوهشي که اثرگذاري مدرنيته را در بدنه اجتماعي و سبک زندگي مردم آشکار کرده اين بود که در سال 1379، 17 درصد جوانان موافق تک زيستي بودند و تک زيستي را به زيستي مي دانستند ولي در سال 1384 يعني دقيقاً بعد از 5 سال اين آمار 3 درصد رشد مي کند.

اين دانش پژوه افزود: عوامل فرهنگي و تغيير ارزش هاي فرهنگي جامعه و نگرش ابزاري به ازدواج، بازنگري ارزشي جامعه، نگرش منفي به ازدواج، تضعيف ارزش هاي ديني جامعه خود عامل تجرد بود و مورد بعدي مداراي اجتماعي با تجرد پسران بود که با تجرد پسران مدارا شده اما با تجرد دختران برخورد خوبي صورت نگرفته است لذا اين زمينه تجرد را براي دختران هم فراهم کرده است.

زارعي اظهار داشت: بسياري تحصيلات، رشد و شکوفايي دختران را عامل تجرد مي دانند در صورتي که فرصت براي جامعه بود اما به رسميت نشناختن رشد و شکوفايي و استعداد هويت جديد زنان در نظام سنتي خانواده و اينکه نتوانستيم براي اين سياست گذاري و استفاده کنيم، سبب تجرد دختران شد.

اين کارشناس حوزه خانواده ادامه داد: عوامل تجرد قطعي در ايران بيشتر عوامل ساختاري بوده، جمعيت شناختي، اقتصادي، فرهنگي و بازه کوچکي از تجرد قطعي را عوامل خانوادگي و فرهنگي رقم زده است.