روايت رسانه هندي از راز ماندگاري اربعين

به گزارش «شيعه نيوز»، به نقل از آوتلوک اينديا، هر سال ميليون‌ها زائر از بيابان‌هاي جنوب عراق تا شهر مقدس کربلا پياده‌روي مي‌کنند تا در آيين اربعين، يکي از بزرگ‌ترين گردهمايي‌هاي سالانه جهان، شرکت کنند. امسال زائران در پنجم اوت (14 مرداد) در کربلا گرد هم خواهند آمد.

اين رسانه هندي نوشته است: اربعين 40 روز پس از عاشورا برگزار مي‌شود؛ روزي که شيعيان شهادت امام حسين(ع)، نوه پيامبر اسلام(ص) را گرامي مي‌دارند.

طبق اين گزارش، کمتر آييني به اندازه اربعين مي‌تواند ابعاد مختلف تشيع را آشکار کند؛ از ايثار و شهادت گرفته تا مبارزه با ظلم و نيز توانايي آن در گرد هم آوردن ميليون‌ها انسان.

شهادتي که يک سنت را شکل داد

براي درک اربعين بايد به دشت کربلا در سال 680 ميلادي بازگشت. پس از شهادت امام علي(ع) و سپس فرزند بزرگ‌تر ايشان، امام حسن(ع)، خلافت به يزيد بن معاويه، حاکم اموي، رسيد. حکومت اموي نخستين حکومت موروثي در جهان اسلام پس از رحلت پيامبر اسلام(ص) در سال 632 ميلادي بود.

امام حسين(ع) مشروعيت حکومت يزيد را نپذيرفت، زيرا او را از نظر اخلاقي شايسته رهبري جامعه اسلامي نمي‌دانست.

در سال 680 ميلادي، امام حسين(ع) همراه با گروه اندکي از اعضاي خانواده و يارانش راهي عراق شد، اما در نزديکي کربلا توسط سپاهي بسيار بزرگ‌تر محاصره و به همراه حدود 70 نفر از يارانش به شهادت رسيد. زنان و کودکان کاروان نيز به اسارت درآمده و به دمشق، پايتخت حکومت اموي، منتقل شدند.

براي شيعيان، اين واقعه صرفاً يک شکست سياسي نبود، بلکه فداکاري براي حفظ حقيقت دين به شمار مي‌رفت. امام حسين(ع) با ايستادگي در برابر حکومت اموي، در برابر حکومتي که آن را ظالمانه و مغاير با آموزه‌هاي اسلام مي‌دانست، قيام کرد.

يادآوري شهادت امام حسين(ع) براي شيعيان، يادآور آموزه‌هاي پيامبر اسلام(ص) و خاندان ايشان است. اين واقعه نماد نبرد هميشگي ميان حق و باطل و يادآور پايبندي به اصول اخلاقي، فارغ از رفتار و خواست صاحبان قدرت است.

پس از واقعه کربلا، بازماندگان که از دمشق بازمي‌گشتند، بر مزار امام حسين(ع) حاضر شدند. «جابر بن عبدالله انصاري» صحابي پيامبر اسلام(ص)، نيز به آنان پيوست و در باور شيعيان نخستين زائر مرقد امام حسين(ع) به شمار مي‌رود.

اربعين يادبود همين زيارت است و پايان دوره سوگواري را نشان مي‌دهد. از نظر نمادين، شهادت امام حسين(ع) به منزله فروپاشي جهان و اربعين نماد بازسازي و احياي آن است.

پياده‌روي کربلا

امروزه شناخته‌شده‌ترين مسير پياده‌روي اربعين، حدود 78 کيلومتر از نجف، محل دفن امام علي(ع)، تا حرم امام حسين(ع) در کربلا امتداد دارد؛ مسيري که معمولاً در حدود سه روز پيموده مي‌شود. در طول راه، موکب‌ها برپا هستند و داوطلبان به صورت رايگان غذا، چاي، خدمات درماني و محل استراحت در اختيار زائران قرار مي‌دهند.

سيد اکبر حيدر، پژوهشگر مطالعات شيعه نوشته است: من در ايام اربعين از کربلا بازديد کرده‌ام. برايم شگفت‌انگيز بود که کشوري با دهه‌ها درگيري و بي‌ثباتي، بتواند به مدت يک هفته از ميليون‌ها نفر با غذا و نوشيدني رايگان پذيرايي کند. اين تجربه نشان داد که روايت ايثار امام حسين(ع) همچنان الهام‌بخش جلوه‌اي کم‌نظير از مهمان‌نوازي، حتي در دشوارترين شرايط، است.

در سال‌هاي اخير، شمار شرکت‌کنندگان در اربعين بيش از 20 ميليون نفر برآورد شده و بسياري آن را بزرگ‌ترين گردهمايي سالانه جهان مي‌دانند.

البته اربعين هميشه چنين حضوري آشکار نداشت. در دوران حکومت ديکتاتوري صدام حسين(1979 تا 2003)، مراسم عزاداري شيعيان به شدت محدود و پياده‌روي اربعين عملاً ممنوع بود. تنها پس از سقوط صدام که اين مراسم بار ديگر آزادانه برگزار و به سرعت به زيارتي با حضور ميليون‌ها نفر از سراسر جهان تبديل شد.

فراتر از سوگواري

براي بيشتر شيعيان، شهادت امام حسين(ع) صرفاً يک تراژدي تاريخي نيست. فداکاري امام حسين(ع) نه تنها بر باورهاي ديني، بلکه بر انديشه سياسي نيز تأثير گذاشته است. حيدر معتقد است اين واقعه الگويي براي مقاومت در برابر ظلم، موسوم به «پارادايم کربلا»، ارائه مي‌دهد.

نمونه‌اي از کاربرد سياسي اين الگو در جريان انقلاب اسلامي ايران در سال 1979 ديده شد؛ جايي که امام خميني(ره)، محمدرضا پهلوي را سرنگون کرد.

شهادت امام حسين(ع) همچنين الهام‌بخش جوامع شيعه در سراسر جهان براي خلق شعر، نمايشنامه و آيين‌هاي سوگواري به زبان‌هاي مختلف شده است.

از مشهورترين نمونه‌ها، منظومه حماسي «جنگ کربلا» اثر شاعر برجسته شيعه هند، «مير انيس» در قرن نوزدهم است. او صحنه‌اي را توصيف مي‌کند که در آن حضرت سکينه(س)، دختر چهار ساله امام حسين(ع)، در جست‌وجوي پدر خود از عمويش سراغ او را مي‌گيرد، بي‌آنکه بداند پدرش در ميدان نبرد به شهادت رسيده است. شيعيان اين اندوه را نه صرفاً روايتي تاريخي، بلکه رنجي زنده و همواره حاضر مي‌دانند.

در پايان اين گزارش آمده است: براي ميليون‌ها زائري که هر سال در اربعين به کربلا مي‌رسند، پيام اين مراسم، همزمان تاريخي و امروزي است، يعني رفتن به سمت مزار مردي که 14 قرن پيش به شهادت رسيد و تأکيد بر اين حقيقت که ايستادگي او در برابر ظلم و بي‌عدالتي، همچنان براي جهان امروز معنا و اهميت دارد.