ردپاي پنتاگون در دانشگاه‌هاي آلمان

با اين حال، اهميت ماجرا بيشتر از حجم پول‌هاست. پروژه‌هايي که از اين بودجه‌ها بهره برده‌اند، طيف گسترده‌اي را شامل مي‌شوند؛ از توسعه منابع نوري مبتني بر ليزر و مطالعه جريان هوا در وسايل نقليه هايپرسونيک گرفته تا بررسي برخورد کشتي‌ها با کوه‌هاي يخ، حذف آلاينده‌ها از آب‌هاي زيرزميني و حتي تحقيقات مربوط به سرطان سينه.

در ميان دانشگاه‌هاي آلمان، دانشگاه توبينگن با دريافت نزديک به 1.3 ميليون دلار، بيشترين مجموع بودجه پنتاگون را از سال 2019 به خود اختصاص داده است. پس از آن، کلينيک Rechts der Isar وابسته به دانشگاه فني مونيخ با حدود 1.25 ميليون دلار و دانشگاه فني هامبورگ با بيش از 1.07 ميليون دلار قرار دارند.

بزرگ‌ترين پروژه منفرد در ميان دانشگاه‌ها نيز به دانشگاه روهر بوخوم تعلق گرفته است؛ پروژه‌اي با بودجه 954 هزار دلار که به بررسي چگونگي جلوگيري از تجمع موجودات دريايي روي بدنه کشتي‌ها مي‌پرداخت. اين طرح تحت برنامه دفتر تحقيقات نيروي دريايي آمريکا انجام شده و هدف آن کاهش ورود مواد سمي به محيط زيست از طريق پوشش‌هاي ويژه براي کشتي‌ها و سازه‌هاي فراساحلي عنوان شده است.

در بخش موسسات پژوهشي، مرکز هوافضاي آلمان (DLR) با دريافت بيش از 6.2 ميليون دلار در صدر قرار دارد. بزرگ‌ترين پروژه اين مرکز، با بودجه بيش از 4.3 ميليون دلار، به بررسي جريان هوا در وسايل نقليه هايپرسونيک مربوط مي‌شود. انجمن فرانهوفر نيز با حدود 1.9 ميليون دلار در رتبه دوم قرار دارد.

اما سوال اصلي اين است که چرا پنتاگون بايد براي تحقيقات در دانشگاه‌هاي آلمان پول پرداخت کند؟

به گفته ميشائل لاوستر، متخصص آلماني حوزه تحقيقات امنيتي، بخش قابل توجهي از بودجه تحقيقاتي وزارت دفاع آمريکا صرف پروژه‌هاي موسوم به «دوکاربردي» مي‌شود؛ يعني فناوري‌هايي که قابليت استفاده همزمان در حوزه غيرنظامي و نظامي را دارند. از اين منظر، واشنگتن تلاش مي‌کند از دانش و تخصص مراکز علمي پيشرفته در کشورهاي ديگر نيز بهره ببرد.

اين موضوع در آلمان به دليل وجود «بند مدني» (Zivilklausel) حساسيت بيشتري دارد. بسياري از دانشگاه‌ها متعهد شده‌اند که تحقيقات و آموزش آنها صرفا اهداف صلح‌آميز و غيرنظامي داشته باشد. دانشگاه توبينگن نيز با وجود دريافت بودجه از پنتاگون، اعلام کرده پروژه‌هاي آمريکايي خود را بررسي کرده و به اين نتيجه رسيده که آنها تحقيقات بنيادي و فاقد کاربرد مستقيم هستند.

با اين حال، بحث درباره آينده اين محدوديت‌ها بالا گرفته است. در شرايط تغيير رويکرد دفاعي آلمان، برخي دانشگاه‌ها در حال بازنگري در سياست‌هاي خود هستند. دانشگاه پادربورن حتي بند مدني خود را تغيير داده تا امکان انجام تحقيقات با اهداف نظامي نيز فراهم شود، در حالي که در دانشگاه کاسل، تصميم‌گيري درباره حذف اين بند پس از اعتراض‌ها به تعويق افتاده است.

در اين ميان منتقدان هشدار مي‌دهند که ورود پول وزارت دفاع آمريکا به دانشگاه‌ها مي‌تواند مرز ميان پژوهش علمي و اهداف نظامي را کمرنگ کند؛ به‌ويژه زماني که پروژه‌هايي با ماهيت کاملا غيرنظامي نيز از بودجه‌هايي تامين مي‌شوند که در چارچوب برنامه‌هاي دفاعي تعريف شده‌اند.

نمونه قابل توجه، مرکز تحقيقات سرطان آلمان است که براي مطالعه سرطان سينه از منابع مالي آمريکا بهره برده است. بودجه اين پروژه در چارچوب برنامه‌اي ارائه شده که هدف آن بهبود خدمات پزشکي براي نيروهاي مسلح و يافتن راهکارهاي پزشکي قابل استفاده در ميدان نبرد عنوان شده است؛ حتي اگر خود پژوهش، مانند مطالعه سرطان سينه، ارتباط مستقيمي با اهداف نظامي نداشته باشد. به اين ترتيب، ماجراي ميليون‌ها دلار پنتاگون در دانشگاه‌هاي آلمان تنها يک بحث مالي نيست؛ بلکه پرسشي جدي درباره اين است که مرز ميان علم، امنيت و اهداف نظامي در دانشگاه‌هاي اروپا دقيقاً کجاست.