خطرات پنهان جراحي زيبايي بر سلامت روان

در اين ميان، کلينيک‌هاي زيبايي اغلب جنبه مثبت جراحي زيبايي را در تصاوير قبل و بعد عمل نشان مي‌دهند، اما در رابطه با تأثيراتي که جراحي زيبايي ممکن است بر روي سلامت روان داشته باشد کمتر صحبت مي‌شود. ازاين‌رو، دکتر حسين ابراهيمي مقدم، متخصص روانشناسي و عضو هيئت علمي دانشگاه تهران به ارائه نکات مهمي در رابطه با چگونگي تأثير جراحي‌هاي زيبايي بر سلامت روان مي‌پردازد.

عمل‌هاي زيبايي هميشه اثرات رواني مثبتي ندارد

ابراهيمي مقدم مي‌گويد:«جراحي زيبايي براي فردي که در اثر يک تصادف رانندگي يا يک جراحت خيلي بزرگ در هنگام کار با دستگاه يا موارد اين‌چنيني دچار مشکل يا آسيب جدي شده، قابل توجيه است؛ زيرا عيوبِ ظاهريِ نمايان مي‌تواند در کارايي، زيبايي و حتي آينده فرد در بحث ازدواج نيز تأثير بگذارد لذا ما به اين افراد توصيه مي‌کنيم عمل زيبايي انجام دهند اما متأسفانه عمدتاً کساني که عمل جراحي زيبايي انجام مي‌دهند، کساني هستند که يا دچار کمبود اعتمادبه‌نفس‌اند يا به دنبال تائيد گرفتن از ديگران هستند.»

اين روانشناس در رابطه با تأثير عمل‌هاي زيبايي بر سلامت روان مي‌گويد: «خيلي از مواقع چنانچه فرد پس از عمل زيبايي مورد تأييد ديگران قرار نگيرد، ساختار فکري و رواني‌اش به‌شدت به هم مي‌ريزد و افکار و ذهنيتش دچار مشکل مي‌شود. بنابراين گاهي عمل جراحي زيبايي به‌جاي اينکه حال فرد را بهتر کند، بر سلامت روان تأثير منفي گذاشته و منجر به بدتر شدن حال فرد مي‌شود.»

عمل‌هاي زيبايي مي‌تواند باعث افسردگي شود

به گفته ابراهيمي مقدم، بروز افسردگي پس از جراحي زيبايي بسيار بيشتر از آن چيزي است که مردم تصور مي‌کنند. اين در حالي است که اغلب پزشکان زيبايي «خطرات و عوارض جراحي» را از بيمارانشان پنهان مي‌کنند.

اين روانشناس عوامل مختلفي را باعث افسردگي پس از عمل‌هاي زيبايي مي‌داند و مي‌گويد: «عمل‌هاي زيبايي خواه يک عمل کوچک سرپايي باشد مثل تزريق زيرپوستي و خواه يک عمل جراحي بزرگ‌تر باشد مثل عمل بيني، درهرصورت عمل به‌حساب مي‌آيد و اثرات بيهوشي، داروهاي ضد درد، محدوديت‌هاي فيزيکي دوران نقاهت و کبودي و بخيه‌هاي قابل‌رؤيت ظاهري نيز مي‌تواند باعث ايجاد استرس و اضطراب در فرد شود.»

او ادامه مي‌دهد: «گاهي فکر و خيال‌هاي قبل از عمل جراحي مثل‌اينکه «نکنه عمل زيبايي خوبي نداشته باشم، نکنه بيهوشي‌ام خوب انجام نشه، نکنه پزشکم به‌اندازه کافي حاذق نباشه و...» باعث مي‌شود تا فرد دچار اضطراب شود. اضطراب و استرس‌هاي شديد قبل و بعد از جراحي مي‌تواند فرد را در آينده درگير اختلالات ديگري کند زيرا ما اضطراب را به‌عنوان «اُم الأمراض اختلال‌هاي رواني» به شمار
مي‌آوريم.

بنابراين، اضطراب خيلي زياد احتمال ابتلا به بيماري‌هاي ديگر مثل وسواس را بالا مي‌برد.»

اين روانشناس بابيان اينکه خود اين اضطراب‌ها مي‌تواند ناشي از اختلالاتي مثل اختلال وسواس باشد، مي‌گويد: «خيلي از اين افراد نسبت به‌ظاهر خودشان وسواس دارند و براي برطرف کردن آن مسئله دست به عمل جراحي زيبايي مي‌زنند که نه‌تنها باعث بهتر شدن حالشان نمي‌شود بلکه اضطرابشان بيشتر مي‌شود و آن اضطراب، وسواس را بيشتر مي‌کند. اين افراد در يک سيکل معيوبي قرار مي‌گيرند که مي‌تواند تأثير منفي خيلي زيادي برايشان داشته باشد؛ بنابراين، يک عمل زيبايي لزوماً هميشه اثرات مثبت ندارد و خيلي از مواقع اين افراد دچار مشکلات روان‌شناختي مي‌شوند.»

ناکامي‌هاي بعد از عمل زيبايي بر اعتمادبه‌نفس فرد تأثير منفي مي‌گذارد

به گفته ابراهيمي مقدم، گاهي افراد بعد از عمل جراحي دچار ناکامي مي‌شوند؛ مثلاً فرد به آن چيزي که مي‌خواسته نرسيده، هزينه و زمانش را هدر داده و در پاره‌اي از موارد مورد تمسخر ديگران قرارگرفته است. او مي‌گويد: «بر اساس نظريه‌اي که دانشمندان دانشگاه ييل مطرح کردند، يکي از واکنش‌هايي که افراد در هنگام مواجهه با ناکامي به آن دچار مي‌شوند، افسردگي است. درواقع، مواجهه با ناکامي منجر به پرخاشگري مي‌شود و زماني که پرخاشگري به درون ريخته مي‌شود، افسردگي را در پي دارد لذا مي‌بينيم که گاهي برخي افراد در پي ناکامي براي داشتن يک زندگي بهتر، شادتر و با اعتمادبه‌نفس بيشتر دچار افسردگي مي‌شوند و خود اين افسردگي نيز منجر به گوشه‌نشيني فرد مي‌شود.»

او ادامه مي‌دهد: «گوشه‌نشين شدن کمبود مهارت‌هاي اجتماعي، نداشتن ارتباط‌هاي سالم و زير سؤال بردن خود را در پي دارد؛ اين عوامل بالطبع باعث کم شدن ميزان موفقيت‌هاي فرد مي‌شود و کم شدن ميزان موفقيت‌ها منجر به پايين آمدن اعتمادبه‌نفس مي‌شود؛ بنابراين، خيلي مواقع فرد براي افزايش اعتمادبه‌نفس خود به‌غلط دست به عمل جراحي زيبايي مي‌زند و در اين مسير هزينه، زمان و سختي عمل جراحي و عوارض آن را تحمل مي‌کند و درنهايت به آنچه مدنظرش بوده، نمي‌رسد؛ همين مسئله باعث مي‌شود تا اعتمادبه‌نفس و مشکلات رواني فرد بعد از عمل زيبايي بدتر شود.»

عمل‌هاي زيبايي بايد تحت نظر روانشناس انجام شود

ابراهيمي مقدم با اشاره به وضعيت عمل‌هاي زيبايي در کشورهاي توسعه‌يافته مي‌گويد: «در اکثر کشورهاي جهان اول يا کشورهاي توسعه‌يافته عمل جراحي زيبايي کار راحتي نيست. به‌عبارت‌ديگر، هنگامي‌که فرد مي‌خواهد عملي را انجام دهد حتماً بايد از پرسه‌هاي خاصي عبور کند و اتفاقاً يکي از کساني که مي‌بايست زير برگه را امضا کند و اجازه به انجام عمل جراحي دهد، يک روانشناس است.»

اين استاد دانشگاه ادامه مي‌دهد: «در کشورهاي توسعه‌يافته حتماً بايد يک روانشناس باليني بررسي کند و ببيند که آيا فرد ازنظر زيبايي‌شناسي و حالات دروني واقعاً نياز به عمل جراحي زيبايي دارد يا خير. اين‌که صرفاً پزشک در ارتباط با عمل جراحي زيبايي يک سري انتفاع‌هايي را در پي داشته باشد و فرد را تشويق به عمل زيبايي کند، معمولاً در کشورهاي پيشرفته اتفاق نمي‌افتد.»

او تأکيد مي‌کند: «فارغ از اينکه قيمت تمام‌شده جراحي زيبايي در کشور ما پايين‌تر از کشورهاي اروپايي است اما نظارت خاصي بر روي عمل‌هاي زيبايي در ايران وجود ندارد؛ به همين خاطر است که تهران را به‌عنوان پايتخت عمل جراحي زيبايي بيني در دنيا نام‌گذاري کردند و اين‌يک نام‌گذاري شرم‌آور است.»

ابراهيمي مقدم تصريح مي‌کند: «امروز متأسفانه ما شاهد از بين رفتن چهره اصيل ايراني و شبيه شدن چهره‌ها به همديگر هستيم و اين اصلاً چيز خوبي نيست. علاوه بر اين، بر اساس ساختار ژنتيکي، عمل جراحي مي‌تواند عملکرد و کارکرد بدن را دچار مشکل کند مثل کمبود اکسيژن که مي‌تواند مشکلات خاص خودش را داشته باشد. بنابراين در کشورهاي توسعه‌يافته، عمل جراحي بايد تحت نظر و با مجوز روانشناس انجام پذيرفت و چنانچه دليلي بر انجام عمل زيبايي پيدا نشود، ممکن است تمايل به جراحي زيبايي به‌عنوان يک اختلال مثل اختلال وسواس، خود زشت پنداري و مسائلي از اين قبيل شناخته شود و در اين صورت فرد بايد براي درمان اختلال اقدام نمايد.»

قبل از عمل زيبايي، وسواس نسبت به ظاهرتان را درمان کنيد

ابراهيمي مقدم حساس شدن بر روي اجزاي بدن را نشانه اختلال خودشت پنداري مي‌داند و مي‌گويد: «گاهي برخي افراد نسبت به يک جزء که اصلاً در معرض ديد نيست، انقدر حساس مي‌شوند که تمام فکرشان درگير اين مسئله مي‌شود؛ مثلاً همه‌ي ما به‌طور طبيعي ممکن است خال‌هايي داشته باشيم که از تجمع ملاتونين در بدن ما شکل پيدا مي‌کند و مشکلي هم برايمان به وجود نمي‌آورد اما گاهي مي‌بينيم که افراد روي خال بسيار ريزي که در اجزاي پنهانِ بدنشان مثل شکم و کمر وجود دارد، حساس مي‌شوند. لذا اين افراد تا زمانيکه مسئله روان‌شناختي -که مي‌تواند يک تعارض ناخودآگاه و ناکامي‌هاي دوران قبل‌تر باشد- را حل نکنند، نمي‌توانند مشکل اختلال خودشت پنداري را رفع نمايند.»

اين استاد دانشگاه اظهار مي‌کند: «خيلي از مواقع، افراد بعد از عمل جراحي زيبايي حتي اگر احساس رضايت هم بکنند که اين امر محتمل نيست، ممکن است بعد از مدتي روي عضو ديگري از بدن سرگرم شوند.»

او در پايان توصيه مي‌کند: «افراد هر زمان فکر عمل‌هاي زيبايي به سراغشان آمد حتماً بايد با يک روانشناس متخصص مشورت کنند. اگر واقعاً نياز به عمل جراحي وجود داشته باشد مطمئن باشيد که فرد روانشناس اين را به شما خواهد گفت. اگر هم نيازي به عمل وجود نداشته باشد و تمايل به انجام عمل‌هاي زيبايي متعدد و مکرر ناشي از يک اختلال مثل اختلال وسواس، خودشت پنداري و... باشد، آن مشکل بايد تحت نظر متخصص برطرف شود تا مشکلات بعدي اتفاق نيفتد و حالتان روزبه‌روز بهتر شود.»