خشکسالي‌هاي آينده طولاني‌تر و شديدتر خواهند بود

«احد وظيفه» در گفت‌وگو با ايلنا در خصوص راهکارهاي مقابله با بحران آب در شهر تهران و ديگر شهرهاي کشور گفت: يکي از مهم‌ترين راهکارهايي که بايد به‌طور جدي مدنظر قرار گيرد، توقف توسعه شهر تهران و استان البرز، به معناي ايجاد مناطق مسکوني جديد است. آب يک موضوع بسيار حياتي است و در زندگي روزمره نيز مي‌دانيم که حتي يک روز هم بدون آب نمي‌توانيم زندگي کنيم. بنابراين، براي دستيابي به پايداري سرزميني، ضروري است که محدوديت‌هايي در توسعة شهري اعمال شود و اجازه ندهيم شهرها بيش از اين گسترش يابند.

وي افزود: جانمايي صنايع، به‌ويژه صنايع آب‌بر، چه در تهران و چه در اصفهان، موضوعي جدي است. اصفهان نيز با چالش‌هايي در اين زمينه مواجه است و شهر مشهد نيز وضعيت نامطلوبي دارد. به نظر مي‌رسد در طي دهه‌هاي گذشته، به‌ويژه در يکي دو دهة اخير، بارگذاري جمعيت در کلان‌شهرها به‌شکلي سامان‌يافته و منطقي نبوده و جمعيت زيادي بدون برنامه‌ريزي مناسب در اين شهرها ساکن شده‌اند.

 وظيفه در ادامه خاطرنشان کرد: در اين کلان‌شهرها، اقليم مناطق توان ارائه خدمات و تأمين منابع به اندازه‌اي که جمعيت نياز دارد - به‌ويژه از نظر آب - را نداشته و بيش از حد توان اقليمي بارگذاري صورت گرفته است. بنابراين لازم است اين سياست‌ها اصلاح شود. نخستين و مهم‌ترين اقدام، تجديدنظر اساسي در اين سياست‌هاست. بايد بدانيم که اقليم محدوديت دارد و نمي‌توان به هر شکلي و در هر اندازه‌اي در يک منطقه تغيير ايجاد کرد.

رئيس مرکز ملي اقليم و مديريت بحران خشکسالي سازمان هواشناسي کشور تصريح کرد: دومين اقدام، به‌کارگيري هوش مصنوعي و فناوري‌هاي روز در توزيع آب و مديريت مصرف است، براي مثال استفاده از شيرآلات کم‌مصرف و کولرهاي جديد که مصرف آب و انرژي پايين‌تري دارند. اين‌ها مصاديقي از بهره‌گيري از فناوري هستند. اکنون با وجود آنکه جمعيت ساکن شده، ساخت‌وساز انجام گرفته و شهر گسترش يافته است، اما همچنان از فناوري‌هاي گذشته استفاده مي‌کنيم در حالي که مسائل ما تغيير کرده است.

وي با بيان اينکه بايد راه‌حل‌هاي جديدي براي اين مسائل پيدا کنيم، گفت: نمونه‌هايي از اين راه‌حل‌ها عبارتند از به‌کارگيري هوش مصنوعي در توزيع آب. با استفاده از اين فناوري، مشترکان پرمصرف به‌راحتي شناسايي مي‌شوند و با تذکر به آن‌ها، فرهنگ صرفه‌جويي، کاهش مصرف و بهينه‌مصرفي در ميان عموم مردم توسعه مي‌يابد و فراگير مي‌شود. با کمبودهاي کنوني ديگر نمي‌توان مانند گذشته رفتار کرد و حتماً بايد کنترل‌هاي بيشتري اعمال
شود.

وي اعمال کنترل بسيار جدي بر منابع تأمين آب، به‌ويژه در بالادست سدهاي اصلي را به عنوان راهکار ديگر براي مديريت بحران آب دانست و گفت: جمعيتي که در پايين‌دست اين شهرها ساکن شده‌اند، چشم اميدشان به آن سدهاي بالادست است. اگر بارش‌هاي بالادست سدها به هر دليلي به سمت باغ‌ها و باغچه‌هاي بي‌شماري منحرف شود که به‌ويژه در يکي دو دهة اخير ايجاد شده‌اند - از جمله مناطق خوش‌نشين که حتي با تراشيدن کوه‌ها در کوهپايه‌هاي شميرانات و شمال تهران در حال پيشروي هستند - اين موضوع مي‌تواند تبعات جدي به همراه داشته باشد. اين روند مخل نظم و شرايط ايده‌آلي است که يک شهر بايد داشته باشد و متأسفانه روزبه‌روز بر اين بي‌نظمي‌ها و تخلفات افزوده مي‌شود. پيشروي فراتر از توان اقليمي و پتانسيل تحمل آن، مسلماً آينده‌اي ناخوشايند را به همراه خواهد داشت.

رئيس مرکز ملي اقليم و مديريت بحران خشکسالي سازمان هواشناسي کشور توضيح داد: آمارها نشان مي‌دهد که ميزان مصرف خانوار يا سرانة مصرف در ايران نسبت به بسياري از کشورها بالاتر است. اين موضوع تا حدودي درست است، هرچند نبايد تفاوت اقليمي را ناديده گرفت و نمي‌توان صرفاً مصرف را مقايسه کرد و شرايط اقليمي را در نظر نگرفت. با اين‌حال، کنترل مصرف يا به عبارتي کنترل تقاضا، کاري است که نسبت به ساير راهکارها سريع‌تر به نتيجه مي‌رسد.

او افزود: تصور کنيد تمام مردم شهر تهران با يک عزم همگاني، مصرف آب خود را تنها ده درصد کاهش دهند. همين اقدام مي‌تواند تحولي بسيار بزرگ ايجاد کند. اين ده درصد کاهش مصرف، به‌راحتي قابل تحقق است. صرفاً با کمي کنترل بر رفتارهاي عادي روزمره. براي مثال کاهش مدت زمان دوش گرفتن، کاهش تعداد دفعات استحمام و تغيير نحوه دوش گرفتن و استحمام. همچنين به‌کارگيري فناوري‌هاي مناسب، از جمله ماشين‌هاي ظرفشويي و کولرهاي آبي کم‌مصرف، مي‌تواند تأثير چشمگيري داشته باشد.

 وظيفه با تأکيد بر اينکه اين اقدامات الگوي مصرف مي‌تواند متحول شده و به استانداردهاي جهاني نزديک شود، گفت: در آن صورت مي‌توانيم تا حدودي اين کمبودها را مديريت کنيم. البته همان‌گونه که گفته شد، شهر تهران بيش از توان اقليم خود نياز دارد؛ يعني بارگذاري جمعيت بيش از آن چيزي است که طبيعت قادر به تأمين آن است. در نتيجه، حتي اگر بارندگي‌ها در سطح نرمال هم باشد، باز هم با کسري آب مواجه خواهيم بود. با اين حال، با کنترل مصرف مي‌توان اين کمبود را تا حدي تقليل داد، به ميزاني که قابل مديريت باشد و بتوان بازه زماني طولاني‌تري را با شرايط موجود سپري کرد.

وي با اشاره به اينکه هم‌اکنون تهران ششمين سال پياپي خشکسالي را پشت سر مي‌گذارد، اظهار کرد: نمي‌توان با قاطعيت گفت که سال آينده قطعاً سالي ترسالي خواهد بود. اقليم در حال تغيير است و احتمال دارد خشکسالي‌هاي آينده طولاني‌تر و شديدتر از دوره‌هاي خشکي باشند که در گذشته تجربه کرده‌ايم. بنابراين در آن صورت مسلماً شرايط به‌مراتب بدتري را تجربه خواهيم کرد. خرد به ما حکم مي‌کند که هوشيار باشيم و مديريت را به‌گونه‌اي اعمال کنيم که نيم‌نگاهي به آينده داشته باشيم تا بتوانيم در برابر خشکسالي‌هاي طولاني‌تر در آينده - که احتمال وقوعشان بسيار زياد است و گريزي از آن نيست - تاب‌آوري داشته باشيم.

رئيس مرکز ملي اقليم و مديريت بحران خشکسالي سازمان هواشناسي کشور در پايان خاطرنشان کرد: با توجه به اينکه ششمين سال خشکسالي پياپي را پشت سر مي‌گذاريم، تاکنون اين خشکسالي‌ها را با اتکا به منابع آب زيرزميني مديريت کرده‌ايم؛ يعني هر اندازه که بارندگي کمتر بوده، کمبود آن را از سفره‌هاي زيرزميني برداشت کرده‌ايم. اما اين سفره‌ها در حال خالي شدن هستند و دشت‌ها در اقصي نقاط کشور فرونشست بسيار شديدي را تجربه مي‌کنند. اين مسئله در بلندمدت و در سال‌هاي آينده مي‌تواند وضعيت بسيار ناپايدار و بحراني ايجاد کند.