14 خاصيت اثبات شده علمي سياه‌دانه

از جمله برخي از خواص سياه دانه عبارتند از: مفيد بودن آن براي سيستم ايمني، تقويت عملکرد مغز و محفاظت از بدن در برابر بيماري هاي مزمن (مثل ديابت نوع 2 و بيماري هاي قلبي)سياه دانه يک گياه دارويي از خانواده آلاله ها (Ranunculaceae) است. به سياه دانه زيره سياه هم گفته مي شود زيرا دانه هاي آن شبيه به ادويه اي به نام زيره است.

با وجود اينکه از سياه دانه براي آشپزي استفاده مي شود، شايد بيشتر به واسطه فوايد بسياري که براي سلامتي دارد، شناخته شده باشد.کاربردهاي سياه دانه به قدري گسترده است که برخي گياه شناسان از آن به عنوان گياه بهشتي نام مي برند.

سياه دانه، سابقه اي پربار در انواع طب سنتي مانند آيورودا، يوناني، سيدها و تيب دارد. مقبره هاي فرعون هاي مصر باستان نشان مي دهند که از اين دانه در دوران مصر باستان نيز استفاده مي شده است.امروز از اين گياه دارويي در بسياري از کشورهاي عربي، آسيا، آفريقا و بخش هايي از اروپا براي پيشگيري يا درمان انواع بيماري ها استفاده مي شود.خواص سياه دانه به درمان مفاصل متورم و مشکلات تنفسي همچون آسم و برونشيت کمک مي کند. همچنين گفته مي شود که خواص سياه دانه از بدن در برابر بيماري هاي مزمن، مانند ديابت نوع 2 و بيماري قلبي محافظت مي کند.

انواع سياه دانه

سياه دانه به شکل دانه يا خمير عرضه مي شود که مي توان از آن ها براي طعم دادن به غذا استفاده کرد.

شما همچنين مي توانيد سياه دانه را به صورت اسانس روغني، عصاره، پودر يا کپسول خريداري کنيد که همگي گزينه هاي پرطرفداري براي استفاده از خواص اين گياه دارويي هستند.

به طور کلي، بهترين شکل مصرف سياه دانه به نوع نياز شما بستگي دارد. به عنوان مثال، روغن ها و خميرها را مي توان به صورت موضعي براي درمان بيماري هاي پوستي يا کاهش التهاب استفاده کرد.در حالي که مصرف پودر، قرص و عصاره معمولا براي پيشگيري يا درمان التهاب داخلي و يا بيماري مزمن توصيه مي شود.

تا به حال، تحقيقات کمي درباره ترکيب دقيق مواد مغذي سياه دانه انجام شده است.علاوه بر اين، به نظر مي رسد مواد مغذي سياه دانه بسته به محل رشد، ميزان رشد گياه، زمان و روش برداشت آن متفاوت باشد .يک مطالعه نشان مي دهد که سياه دانه هاي بنگلادش حاوي حدود 45 درصد چربي، 20 درصد کربوهيدرات و 20 درصد پروتئين مي باشند. همچنين به نظر مي رسد که اين دانه ها مقداري پتاسيم، فسفر، کلسيم و منيزيم داشته باشند، اما ميزان دقيق آن ها مشخص نشده است.

مطالعه ديگري نشان مي دهد که احتمالا سياه دانه حاوي مقادير کمي ويتامين A، C، E و همچنين برخي ويتامين هاي گروه B باشد. با اين حال، انواع و مقادر دقيق آن ها مشخص نشده است.در مقابل، اطلاعات بيشتري درباره آنتي اکسيدان ها و ساير ترکيبات مفيد اين گياه وجود دارد.

آنتي اکسيدان ها ترکيبات گياهي مفيدي هستند که از بدن در برابر آسيب هاي سلولي و بيماري محافظت مي کنند. به نظر مي رسد که سياه دانه سرشار از آنتي اکسيدان هايي از خانواده هاي پلي فنل، توکوفرول، ترپنوئيد و ترپن باشد.

از بين تمام آنتي اکسيدان ها، تيموکينون (آنتي اکسيداني از خانواده ترپن ها و ترپنوئيدها) بيشترين فراواني را دارد. کارشناسان معتقدند که اين ترکيب فعال، احتمالا دليل اصلي خواص سياه دانه براي سلامتي است.

سياه دانه همچنين حاوي آکالوئيدها و فيتواسترول ها است. خواص اين دو ترکيب گياهي باعث کاهش طبيعي کلسترول مي شود.

ظاهرا خواص سياه دانه به قدري زياد است که اغلب از آن به عنوان يک داروي شفابخش کامل ياد مي شود.

با اين حال، همه خواص ادعا شده، از نظر علمي ثابت نشده اند. در ادامه مطالب، فوايدي که بيشترين تحقيقات درباره آن ها انجام شده را بررسي خواهيم کرد.

1. سرشار از آنتي اکسيدان

آنتي اکسيدان ها ترکيبات گياهي هستند که از سلول هاي بدن در برابر آسيب هاي ناشي از مولکول هاي ناپايدار که با عنوان راديکال هاي آزاد شناخته مي شوند، محافظت مي کنند.متراکم شدن راديکال هاي آزاد در بدن مي تواند باعث استرس اکسيداتيو شده و در نتيجه خطر ابتلا به بيماري هايي مانند سرطان و مشکلات قلبي را افزايش دهد.همانطور که گفته شد، سياه دانه سرشار از يک آنتي اکسيدان قوي به نام تيموکينون است، که خواص ضد التهابي دارد. کارشناسان معتقدند که بيشتر فوايد سلامتي سياه دانه به خاطر وجود اين ترکيب است.

2. از خواص سياه دانه: کاهش التهاب

التهاب، واکنش طبيعي بدن در برابر آسيب يا عفونت است. اين واکنش معمولا کوتاه مدت است و از بدن در برابر بيماري يا آسيب بيشتر محافظت مي کند.اگر التهاب براي مدت طولاني تري ادامه پيدا کند به آن التهاب مزمن گفته مي شود. به نظر مي رسد که اين وضعيت عامل بيماري هاي مختلفي از جمله ديابت نوع 2، سرطان و بيماري قلبي است.

نتايج مطالعه روي حيوانات نشان مي دهد که خواص سياه دانه علائم التهاب پس از آسيب را کاهش ميدهد.

نتايج مشابهي در زنان مبتلا به آرتريت روماتوئيد (RA) گزارش شده است. آرتريت روماتوئيد يک بيماري خود ايمني است که باعث التهاب مفاصل مي شود.در يک مطالعه کوچک، زنان مبتلا به آرتريت روماتوئيد که به مدت دو ماه، روزانه 1 گرم روغن سياه دانه مصرف مي کردند، نسبت به گروه دارو نما، شاهد کاهش علائم خوني التهاب و کمتر شدن تورم مفاصل بودند.کارشناسان معتقدند که تيموکينون اصلي ترين ترکيب ضد التهاب سياه دانه است.

3. ايمني بدن را تقويت مي کند

خواص سياه دانه همچنين به تقويت سيتم ايمني بدن کمک مي کند.مطالعات آزمايشگاهي و حيواني نشان مي دهند که عصاره اين گياه فعاليت گلبول هاي سفيد خون براي مبارزه با عفونت ها و بيماري ها را تحريک مي کند.

يک مطالعه کوچک روي کودکان مبتلا به اختلال خوني ژنتيکي نشان داد که اضافه کردن 2 گرم پودر سياه دانه به وعده هاي غذايي روزانه کودکان به مدت 3 ماه، به طور قابل توجهي تعداد گلبول هاي سفيد خون را بهبود بخشيد و علائم استرس اکسيداتيو را کاهش داد.

با اين حال، در کنار اين مطالعه هيچ گروه دارو نمايي براي مقايسه وجود نداشت. بنابراين، به راحتي نمي توان تاييد کرد که اين تاثير ناشي از مصرف مکمل سياه دانه بوده است.در مطالعه کوچکي که قبلا به آن اشاره شد، در زنان مبتلا به آرتريت روماتوئيد، گروهي که روزانه 1 گرم روغن سياه دانه مصرف مي کردند، ميزان گلبول هاي سفيد خونشان پس از 2 ماه به طور قابل توجهي نسبت به گروه دارونما افزايش يافت. آن ها همچنين شاهد کاهش علائم التهابي و تورم مفاصل بودند.

4. محافظت از مغز در برابر التهاب

گفته مي شود که التهاب مغز نقش مهمي در ابتلا به بيماري هايي مانند بيماري آلزايمر و پارکينسون دارد.تحقيقات آزمايشگاهي و حيواني نشان مي دهند که تيموکينون مي تواند به کاهش التهاب مغز کمک کند.متخصصان معتقدند که اين ترکيب از پيشرفت بيماري هاي عصبي مرتبط با التهاب، مانند بيماري آلزايمر، آنسفالوميليت (التهاب حاد منتشره مغزي)، صرع، افسردگي و بيماري پارکينسون جلوگيري کرده يا روند پيشرفت آن را کاهش مي دهد.

يک مطالعه کوچک قديمي تر، اين موضوع را تاييد مي کند. در اين مطالعه افراد سالمند به مدت 9 هفته، هر روز 500 ميلي گرم سياه دانه مصرف مي کردند. در نهايت افرادي که سياه دانه دريافت کرده بودند وضعيت تمرکز، حافظه و به طور کلي درک بسيار بهتري نسب به گروه دارونما داشتند.در نگاه اول، اين مطالعه مي تواند نشان دهد که خواص سياه دانه پيشرفت فراموشي ناشي از افزايش سن را به تاخير مي اندازد. اما به خاطر داشته باشيد که اين يک مطالعه کوچک و تقريبا مربوط به ده سال پيش است.

5. کاهش کلسترول و فشار خون

کلسترول و فشار خون بالا نقش بسياري مهمي در ابتلا به بيماري قلبي دارند، که به نظر مي رسد خواص سياه دانه مي تواند آن ها را کاهش دهد.مطالعات روي زنان چاق و بزگسالان مبتلا به ديابت نوع 2 نشان مي دهد که مصرف 2 تا 3 گرم سياه دانه در روز، به مدت 18 تا 12 هفته مي تواند به طور قابل توجهي سطح کلسترول کل و LDL (کلسترول بد) را کاهش دهد.

برخي مطالعات بيشتر نشان مي دهند که مکمل سياه دانه سطح کلسترول خوب (HDL) را افزايش مي دهد، اگر چه برخي مطالعات ديگر چنين اثراتي را مشاهده نکرده اند.مرور 11 مطالعه تصادفي کنترل شده نشان مي دهد اين احتمال وجود دارد که خواص سياه دانه فشار خون را به مقدار کمي کاهش دهد. شرکت کنندگاني که به طور ميانگين 8 هفته سياه دانه مصرف کردند، نسبت به گروه دارونما، ميزان فشار خون سيستوليک (عدد بالا) تا 3.3 ميلي متر جيوه و فشار خون دياستوليک (عدد پايين) تا 2.8 ميلي متر جيوه کمتر داشتند.

6. ميزان قند خون را بهبود بخشد

خواص سياه دانه همچنين به تنظيم ميزان قند خون کمک مي کند.به تازگي نتايج يک مطالعه نشان داد، قند خون قبل از صبحانه (ناشتا) بزگسالان مبتلا به ديابت نوع 2 که به مدت دو هفته، روزانه 1 گرم سياه دانه مصرف مي کردند به ميزان قابل توجهي کاهش يافت.علاوه بر اين، نتايج دو مطالعه نشان مي دهند که مکمل سياه دانه قند خون ناشتا را به طور متوسط تا 178 ميلي گرم ليتر کاهش مي دهد.

همين مطالعات نشان مي دهند که ميزان هموگلوبين A1C تا 0.7 درصد کاهش ميابد، که نشان دهنده کنترل قند خون است.متخصصان بر اين باوردند که خواص سياه دانه بتواند ترشح انسولين را افزايش دهد. انسولين هورموني است که مسئوليت انتقال قند خون به سلول ها بدن را بر عهده دارد.علاوه بر اين، آن ها معتقدند که اين گياه دارويي حساسيت سلول ها به انسولين را بهبود بخشد و جذب قند آن ها را افزايش دهد.

سياه دانه فوايد ديگري هم دارد، که عبارتند از:

باعث نابودي سلول هاي سرطاني مي شود. مطالعات آزمايشگاهي و حيواني قديمي تر نشان مي دهد که خواص سياه دانه به جلوگيري از رشد و گسترش سلول هاي سرطاني کمک مي کند.

قدرت باروري مردان را افزايش مي دهد.

باعث بهبودي آسم شود. يک مطالعه کوچک نشان مي دهد که خواص سياه دانه به کاهش علائم آسم کمک مي کند.با باکتري هاي، ويروس ها، مخمر ها و قاچ ها مبارزه مي کند. سياه دانه حاوي برخي خواص ضد باکتري، ضد ويروسي و ضد قارچي است. به نظر مي رسد که اين دانه به ويژه در برابر کانديدا آلبيکانس يعني مخمري که باعث عفونت کانديدا مي شود، موثر باشد.

از کبد در برابر آسيب محافظت کند. برخي مطالعات نشان مي دهند که خواص سياه دانه از کبد در برابر آسيب محافظت مي کند.عملکرد کليه را بهبود مي بخشد. خواص سياه دانه عملکرد کليه را در افراد مبتلا به بيماري مزمن کليه بهبود مي بخشد. همچنين به از بين رفتن سنگ کليه کمک مي کند. با اين حال، لازم است تحقيقات بيشتري انجام شود.زخم معده را درمان کند. مطالعات رو حيوانات نشان مي دهد که اين گياه دارويي با تاثيرات خاص روي معده به کاهش يا درمان زخم معده کمک مي کند.

عوارض جانبي احتمالي سياه دانه

سياه دانه، قرن ها در طب سنتي مورد استفاده قرار گرفته و کمترين عوارض جانبي را نشان داده است. برخي فرهنگ ها از اين دانه براي آشپزي نيز استفاده مي کنند.بر اين اساس، سياه دانه به احتمال زيادي بي خطر است، مخصوصا اگر در مقادير کم استفاده شود.

با اين حال، تنها مطالعات محدودي که روي حيوانات انجام شده به ايمني کلي و عوارض جانبي احتمالي آن پرداخته اند.به عنوان مثال، در يک مطالعه، موش هايي که به نسبت به هر کيلو گرم وزن بدنشان 2 تا 3 گرم سياه دانه را به صورت دوزهاي زياد خوراکي دريافت کردند دچار مشکل تنفس و نارسايي چند عضوي شدند.علاوه بر اين، مشخص شد که مصرف دوزهاي زياد سياه دانه باعث از بين رفتن جنين موش هاي باردار يا مشکلات رشد در توله آن ها مي شود.البته مصرف چنين مقادير زيادي در انسان ها رخ نمي دهد مگر اينکه فردي بيش از اندازه مکمل سياه دانه را مصرف کند.

خلاصه و جمع بندي خواص سياه دانه

سياه دانه يک گياه داروي است که به دليل استفاده در آشپزي و فوايد آن در طب سنتي بسيار محبوب است.

از اکثر فوايد سلامتي نام برده شده براي سياه دانه، در حال حاضر تنها تعداد کمي از آن ها توسط تحقيقات دقيق تاييد شده اند.اين موارد شامل خواص سياه دانه در مبارزه با آسيب سلولي و التهاب، کنترل قند خون، تقويت سيستم ايمني و کاهش عوارض خطر بيماري قلبي مي باشد.