موضوع تکفرزندي و اثرات آن بر روند رشد کودکان، همواره يکي از مباحث چالشبرانگيز در حوزه روانشناسي خانواده است. بسياري از والدين نگران هستند که نبود خواهر يا برادر، مانعي براي رشد اجتماعي فرزندشان باشد؛ در حالي که روانشناسان معتقدند اين پديده بيش از آنکه يک آسيب باشد، موقعيتي با فرصتها و چالشهاي خاص است.
شهرزاد درخاني با بيان اينکه تکفرزندي بر رشد عاطفي، اجتماعي و شخصيتي کودک اثر ميگذارد، گفت: تکفرزندي بهخوديخود نه امتياز ويژهاي است و نه آسيب رواني؛ بلکه تجربهاي است که فرصتها و چالشهاي خودش را دارد.
وي ادامه داد: وقتي توجه و حمايت والدين بيشتر متوجه يک کودک است، ممکن است او احساس امنيت و صميميت بيشتري داشته باشد و بهدليل گفتوگوي زياد با بزرگترها، در بيان خواستهها و احساساتش توانمند شود. در عين حال، اگر همه آرزوها و انتظارهاي خانواده روي دوش همين يک فرزند قرار بگيرد، ممکن است احساس کند هميشه بايد موفق و بينقص باشد تا والدينش را نااميد نکند و بنابراين مهم است که محبت و حمايت والدين با انتظارهاي سنگين و فشار براي موفقيت همراه نشود.
اين روانشناس افزود: خواهر و برادرها معمولا در جريان بازي و اختلافهاي روزمره فرصت پيدا ميکنند تقسيم و صبرکردن براي نوبت و کنارآمدن با نظر ديگران را تمرين کنند. تکفرزند ممکن است اين تجربهها را کمتر در خانه داشته باشد، اما اين بهمعناي ناتواني او در برقراري ارتباط يا ضعف در مهارتهاي اجتماعي نيست.
به گفته وي، بازي با همسالان، حضور در مهدکودک و مدرسه و شرکت در فعاليتهاي گروهي ميتواند فرصتهاي خوبي براي يادگيري اين مهارتها فراهم کند و مثلا کودک در بازي گروهي ياد ميگيرد که هميشه نوبت اول با او نيست و گاهي لازم است براي رسيدن به خواستهاش صبر کند يا با ديگران به توافق برسد.
اين روانشناس در اين باره که تکفرزندها ممکن است فرصت بيشتري براي سرگرمشدن بهتنهايي و دنبالکردن علاقههاي شخصيشان داشته باشند، بيان کرد: نبايد فرض کرد که همه آنها لزوما مستقلتر، خلاقتر يا موفقتر از کودکاني هستند که خواهر و برادر دارند.
درخاني تصريح کرد: ويژگيهاي شخصيتي هر کودک بهعوامل گوناگوني از جمله خلقوخو، رابطه با والدين و فرصتهاي تجربه و يادگيري بستگي دارد. در نهايت، مهمتر از تعداد فرزندان، کيفيت رابطه والدين با کودک و فرصتهايي است که براي تجربه، بازي و ارتباط با ديگران در اختيار او قرار ميدهند که بهتر است والدين اجازه دهند کودک با ناکاميهاي معمول و متناسب با سنش روبهرو شود، براي بازي و معاشرت با همسالان فرصت داشته باشد و احساس نکند مسئول برآوردهکردن همه آرزوهاي خانواده است.
وي در اين باره که تکفرزندي ميتواند موجب افزايش احساس تنهايي در کودک شود، اظهار کرد: وقتي صحبت از تکفرزندي ميشود، بلافاصله تصوير کودکي در ذهن شکل ميگيرد که در اتاقي پر از اسباببازي تنها نشسته و دلتنگ همبازي است. ما بايد ميان تنها بودن فيزيکي و احساس دروني تنهايي تفاوت قائل شويم و پژوهشهاي متعدد نشان ميدهند که تکفرزندها لزوما بيش از کودکاني که خواهر يا برادر دارند دچار تنهايي مزمن يا افسردگي ناشي از انزوا نميشوند.
اين روانشناس ادامه داد: مساله اصلي اين است که کودک چه معنايي به اين خلوت ميدهد و محيط خانه چقدر پذيراي نيازهاي ارتباطي اوست و اين زمانهاي تنهايي ميتواند براي رشد استقلال فردي و باروري تفکر خلاق يک فرصت عالي باشد.
درخاني اضافه کرد: با اين حال، نقطهضعف ماجرا در تعطيلات، آخر هفتهها يا زمانهايي ظاهر ميشود که کودک به يک همراه همسطح نياز دارد تا هيجانهاي کودکانهاش را بيواسطه تخليه کند. بزرگسالان هر چقدر هم والديني مهربان و پايه باشند، همبازي کودکانه نميشوند و گاهي نميتوانند جايگزين خندهها و شيطنتهاي همسالان شوند.
وي تصريح کرد: تنهايي زماني ميتواند در تکفرزند به يک آسيب رواني تبديل شود که والدين بهدليل مشغله يا خستگي، حضور کيفي و گرم در خانه نداشته باشند و از طرف ديگر، کودک را در خانه محبوس نگه دارند. اگر خانوادهها ارتباط تکفرزند را با دوستان، فاميل، محيطهاي بازي و کلاسهاي جمعي برقرار نگه دارند، کودک در بيرون از خانه شبکه خواهر و برادرهاي انتخابي خودش را ميسازد و هيچ کمبودي از بابت تنهايي عاطفي تجربه نخواهد کرد.
اهميت کيفيت دوستي و ايجاد روابط پايدار براي تکفرزندان
اين روانشناس در اين خصوص که والدين ميتوانند فرصت برقراري ارتباط و بازي با همسالان را براي تکفرزند خود فراهم کنند، گفت: کيفيت دوستي مهمتر از تعداد آن است. بهجاي روابط گذري بايد براي فرزندتان يک يا دو دوست ثابت از ميان همکلاسيها يا فاميل پيدا کنيد و قرارهاي بازي هفتگي و منظم بگذاريد تا يک رفاقت عميق و شبيه به رابطه خواهر و برادري شکل بگيرد.
درخاني افزود: والدين بايد فرزندشان را وارد فعاليتها و بازيهاي تيمي مثل ورزشهاي گروهي کنند و درهاي خانه را براي دوستانش باز بگذارند. دعوت از بچهها بهخانه و پذيرايي ساده از آنها، به تکفرزند فرصت ميدهد ياد بگيرد اسباببازيهايش را تقسيم کند، از موضع مالکيت مطلق در خانه پايين بيايد و آداب ميزباني و تعامل را تمرين کند.
وي اضافه کرد: والدين بايد نقش ناظر خاموش را بازي کنند، يعني فضا را براي بازي آماده کنند اما موقع بروز اختلافهاي کوچک و بچگانه، فورا ميانجيگري نکنند تا خودش راه مذاکره، دفاع از حق و آشتيکردن را ياد بگيرد.
اين روانشناس در پايان اظهار کرد: تکفرزندي بهتنهايي بهمعناي تنهايي يا ضعف در مهارتهاي اجتماعي نيست. فراهمکردن فرصت براي دوستيهاي پايدار، بازي گروهي و تعامل با همسالان ميتواند به رشد ارتباطي کودک کمک کند.
اظهار نظر 0
روزنامه به دیدگاه شما نیازمند است،از نظراتتون روی موضوعات پیشوازی خواهیم کرد.