تحسين رسانه قطري از مديريت بي‌نظير تامين غذا در ايران

اين گزارش که با نگاهي متفاوت از بسياري از تحليل هاي غربي تهيه شده، بر خلاف تصور رايج از فروپاشي اقتصادي ايران، از انعطاف پذيري بالاي سيستم تأمين کالاهاي اساسي اين کشور سخن مي‌گويد.

85 درصد نياز غذايي با توليد داخل

بر اساس اين تحليل، ايران از ظرفيت قابل توجهي در حوزه کشاورزي برخوردار است و يکي از توليد کنندگان عمده محصولات استراتژيک در منطقه به شمار مي‌رود.

غلامرضا نوري قزلجه، وزير جهاد کشاورزي ايران، در اظهاراتي که در فروردين ماه سال 1405 منتشر شد، اعلام کرده که توليدات داخلي در حال حاضر حدود 85 درصد از نيازهاي کشور به کالاهاي اساسي و مواد غذايي را پوشش مي‌دهد.

اين رقم، از نگاه مقامات ايراني، گوياي آن است که امنيت غذايي کشور عليرغم فشارهاي ناشي از مخاصمات نظامي، همچنان در وضعيت مطلوبي قرار دارد.

انبارهاي غذا در سراسر ايران؛ راهبرد غيرمتمرکزي که قحطي را ناکام گذاشت

آمارهاي رسمي سازمان خواربار و کشاورزي ملل متحد نيز اين ادعا را تأييد مي‌کند. برآورد فائو نشان مي‌دهد که مجموع توليد غلات ايران در سال 2025 به حدود 19.5 ميليون تن رسيده است که سهم گندم از اين مقدار، 12 ميليون تن و سهم برنج، 3.9 ميليون تن بوده است.

اين حجم از توليد، به ايران اجازه مي‌دهد تا از يک حاشيه امن مناسب در تأمين خوراک جمعيت خود برخوردار باشد و وابستگي خود را به بازارهاي خارجي کاهش دهد.

با اين حال، الجزيره در ادامه گزارش خود تصريح کرده که سياستگذاران ايراني صرفاً به توليد داخلي اکتفا نکرده و يکي از هوشمندانه‌ترين راهبردها براي مقابله با محاصره، اجراي سياست «ذخاير راهبردي غير متمرکز» بوده است.

بر اساس اين الگو، حجم عظيمي از کالاهاي اساسي نه در يک نقطه متمرکز، بلکه در نقاط متعدد و پراکنده در سراسر کشور انبار مي‌شود.

اين اقدام، مرکزيت زدايي از توزيع مواد غذايي را به همراه دارد و در صورت بروز هرگونه اختلال در بنادر جنوبي يا تأخير در رسيدن محموله‌هاي وارداتي، امکان مديريت بحران را با کمترين اختلال فراهم مي‌کند.

به اعتقاد تحليلگران الجزيره، اين ابتکار عمل، يکي از عوامل کليدي در جلوگيري از بروز قحطي و کمبود شديد در دوران جنگ بوده است.

بندرهاي شمالي و مرزهاي زميني؛ رگه‌هاي تنفسي اقتصاد ايران

علاوه بر اين، دولت ايران براي پايداري هرچه بيشتر زنجيره تأمين، سياست تخصيص نرخ ارز ترجيحي به واردات برخي محصولات کشاورزي، به ويژه گندم، را در پيش گرفته است.

اگرچه اين سياست همواره با انتقادات اقتصادي از حيث ايجاد فشار بر بودجه دولتي روبه رو بوده، اما فائو در گزارش هاي خود پذيرفته است که اين مداخله ارزي توانسته تا حد زيادي جلوي رشد افسار گسيخته قيمت مواد غذايي را بگيرد و از فشار معيشتي بر اقشار کم درآمد بکاهد.

اما شايد جذاب ترين بخش گزارش الجزيره، به مسيرهاي جايگزين ورود کالاهاي اساسي اختصاص دارد. با توجه به اينکه بنادر جنوبي ايران در خط مقدم تهديدها و محدوديت‌هاي ناشي از محاصره دريايي قرار دارند، تهران به طور جدي از ظرفيت بنادر شمالي خود در درياي خزر بهره مي‌برد.

از اين مسير، محموله‌هاي غلات و ساير محصولات راهبردي از کشورهاي روسيه، قزاقستان و ديگر جمهوري‌هاي آسياي مرکزي وارد شده و سپس از طريق شبکه ريلي و جاده‌اي به نقاط مختلف کشور منتقل مي‌شوند.

هرچند الجزيره تأکيد دارد که ظرفيت اين مسير به پاي بنادر جنوبي نمي‌رسد، اما آن را به عنوان يک «رگه تنفسي حياتي» توصيف کرده است که تا حد زيادي فشار محاصره را کاهش داده و در کنار مرزهاي زميني با همسايگان، به شبکه تأمين کشور جان تازه اي بخشيده است.

در بُعد مالي و ارزي، اين گزارش به موضوع دارايي هاي مسدود شده ايران در خارج از کشور پرداخته است. بر اساس برآوردها، حدود 100 ميليارد دلار از منابع ايران در بانک هاي خارجي بلوکه شده است و به ادعاي الجزيره برخي تفاهم‌هاي سياسي در جريان است تا بخشي از اين وجوه، صرفاً براي تأمين کالاهاي بشردوستانه و اساسي مانند گندم، ذرت و سويا آزاد شود.

اين کالاها به ويژه براي صنايع دام و طيور ايران حياتي هستند و آزادسازي آنها به کاهش فشار بر ذخاير ارزي کشور کمک شاياني خواهد کرد.

در موازات اين تلاش‌هاي سياسي، اقتصاد ايران به سمت احياي سيستم پاياپاي يا تهاتر کالا نيز حرکت کرده است.

الجزيره در اين بخش از تحليل خود مي نويسد که ايران با استفاده از عوائد حاصل از صادرات نفت و گاز، در ترتيبات تجاري با کشورهايي نظير چين، موفق شده است ارزش واردات غذايي خود را به صورت مستقيم و خارج از شبکه بانکي سنتي تسويه کند.

نکته حائز اهميت اينکه پس از آخرين محاصره دريايي، دولت ايران اعلام کرده که قصد دارد اين سيستم را توسعه دهد و به واردکنندگان کالاهاي اساسي اجازه دهد تا با دريافت و فروش شمش هاي نفت، هزينه‌هاي وارداتي خود را تأمين مالي کنند.

بر اساس اين طرح جديد، وزارت جهاد کشاورزي به عنوان هماهنگ کننده ميان شرکت هاي واردکننده و وزارت نفت ايفاي نقش خواهد کرد تا فرايند تهاتر با شفافيت و سرعت بيشتري اجرا شود.

الجزيره در خاتمه اين گزارش تحليلي خود، اگرچه به چالش‌هاي پيش رو نظير وابستگي به ذخاير موجود و سرعت مصرف آنها اشاره کرده است، اما در مجموع با لحني توأم با شگفتي، از سياست‌هاي اتخاذ شده توسط ايران به عنوان الگويي موفق در مديريت بحران غذا ياد مي‌کند؛ الگويي که نشان داده است با وجود محاصره همه جانبه، مي‌توان با بهره‌گيري از ابتکارات داخلي و انعطاف در سياست خارجي و مالي، امنيت غذايي را به عنوان خط قرمز اصلي کشور حفظ کرد.

اين رويکرد مثبت و معطوف به واقعيت‌هاي ميداني از سوي يک رسانه تأثيرگذار در جهان عرب، نشانه اي از تغيير نگاه برخي ناظران منطقه‌اي نسبت به توانمندي‌هاي عملي ايران در شرايط جنگي است.