برنج هندي خالي از مواد مغذي و پُر از آرسنيک

 به گزارش سنيم،  يک نشريه‌ هندي با انتشار نتايج يک تحقيق علمي نوشت: هند طي 50 سال گذشته ارقام پرمحصولي از گندم و برنج را معرفي کرده است تا به امنيت غذايي برسد، اما دانشمندان در شوراي تحقيقات کشاورزي اين کشور براي اولين‌بار مطالعاتي به‌روي ارزش غذايي اين غلات جديد انجام داده و به نتايجي هشداردهنده رسيده‌اند؛ غلاتي که در هند مورداستفاده قرار مي‌گيرند ارزش غذايي خود را از دست داده و مملو از سموم شده‌اند، بدتر از آن، اين غلات تا 2040 آن‌قدر بي‌خاصيت مي‌شوند که بار فزاينده بيماري‌هاي غيرمسري در هند را سنگين‌تر خواهند کرد.

جمعيت بالايي را تصور کنيد که غذايشان هيچ ارزشي از نظر تغذيه‌اي ندارد و فاقد مواد غذايي حاوي ويتامين‌هاي لازم براي رشد، جلوگيري از بيماري‌ها و حفظ سلامت انسان است، اين آينده‌اي است که دانشمندان در شوراي تحقيقات کشاورزي هند براي مردم اين کشور پيش‌بيني کرده‌اند.

در نوامبر 2023، 12 دانشمند از مرکز تحقيقات کشاورزي هند و مؤسسه تغذيه اين کشور مطالعاتي انجام دادند که نشان مي‌دهد «انقلاب سبز» در هند، اين کشور را به امنيت غذايي رسانده است اما اين کار به‌قيمت به خطر انداختن امنيت تغذيه‌اي تمام شده است. اين دو مفهوم کاملاً باهم متفاوت است؛ امنيت غذايي به در دسترس بودن و استفاده از غذا براي افراد و جوامع اشاره دارد، اما امنيت تغذيه‌اي به کيفيت، تنوع و کلاً مغذّي بودن رژيم غذايي يک جامعه جهت برآوردن نيازهاي غذايي فرد مي‌پردازد. اين تحقيقات نشان مي‌دهند برنامه‌هاي اصلاح نژاد بذور در هند با تمرکز بر توليد انواع پربازده محصولاتي مانند برنج و گندم که غلات اصلي مورداستفاده در اين کشور هستند، مواد مغذي آن‌ها را تغيير داده است، به‌طوري‌که اهميت آن‌ها براي تأمين مواد مغذي مورد نياز مردم ازبين‌رفته است، به‌عبارت‌ديگر، ژنتيک اين محصولات آن‌قدر تغيير کرده است که ديگر مواد غذايي را از خاک دريافت نمي‌کنند.

 دانشمندان بين سال‌هاي 2018 و 2020 گونه‌هاي زراعي يا ارقام پربازده شاخصي از برنج و گندم را که در سالهاي بعد از آغاز انقلاب سبز در 1967 معرفي شده بودند، پرورش دادند. ارقام گياهي جديد، گياهاني هستند که با ويژگي‌هاي خاصي پرورش داده مي‌شوند. 16 رقم جديد براي برنج و 18 رقم براي گندم انتخاب شدند. حدود 1500 رقم گياهي مختلف از گندم و برنج از دهه‌ 1960 ارائه و شاخص‌ترين آن‌ها پس‌از بحث و گفتگو بين توليدکنندگان در مؤسسات مختلف انتخاب شدند. اين ارقام درنهايت به‌طور گسترده در يک دهه خاص در کشور مورد مصرف قرار گرفتند. معرفي گونه‌هاي جديد براي برنج در دهه‌ 2000 و براي گندم در دهه‌ 2010 متوقف شد. دانه‌هاي مورداستفاده براي اين ارقام از بانک‌هاي ژنتيک تهيه مي‌شد.

 ارزيابي مواد مغذي اين غلات نشان داد گندم و برنج که بيش‌از 50 درصد از نياز روزانه مردم هند به انرژي را تأمين مي‌کنند، تا 45 درصد از ارزش غذايي خود را طي 50 سال گذشته از دست داده‌اند، بدين ترتيب خاصيت اين غلات تا 2040 براي  مصرف مردم صفر خواهد شد.

 آن‌چه بيش‌از همه نگران‌کننده است اين است که علاوه‌بر از دست رفتن سطح مواد مغذي در اين غلات، تمرکز عوامل سمي در آن‌ها افزايش يافته است، براي مثال محتواي مواد مغذي ضروري مانند روي و آهن طي 50 سال گذشته به‌ترتيب 33 درصد و 27 درصد در برنج و 30 و 19 درصد در گندم کاهش يافته است، اما سطح ماده سمي آرسنيک در برنج حدود 1500 درصد افزايش يافته است، به‌عبارت‌ديگر، اين غلات پرمصرف نه‌تنها خالي از مواد غذايي شده‌اند، بلکه براي سلامت انسان هم مضر هستند.

دانشمندان همچنين تأثير اين تغييرات را بر حجم مواد مغذي گندم و برنج بررسي کرده و هشدار داده‌اند بي‌خاصيت شدن اين گونه‌ها بار افزايش بيماري‌هاي غيرمسري در اين کشور را سنگين‌تر مي‌کند.

مواد غذايي ضروري مانند فسفر، کلسيم، سيليکون و واناديم نقش مهمي در تشکيل استخوان بازي مي‌کنند. روي براي ايمني، توليدمثل و رشد عصبي اهميت دارد و آهن ماده اصلي تشکيل هموگلوبين است. خالي شدن غذاي مردم از اين عناصر مهم باعث افزايش بيماري‌هاي مربوط به سيستم عصبي، توليدمثل و سيستم عضلاني مي‌شود، به‌علاوه، وارد شدن فلزات سمي مانند آرسنيک، کروم، باريم و استرانسيم به بدن از طريق غذا، باعث بيماري‌هاي جدي مثل سرطان ريه، بيماري‌هاي تنفسي مزمن، بيماري‌هاي قلبي‌عروقي، بيماري‌هاي پوستي و همچنين بيماري‌هاي کليوي و استخواني مي‌شود. استفاده‌ روزافزون از اين غلات خالي از مواد مغذي به‌همراه کاهش مصرف غلات مفيدي مانند ذرت و ارزن، جمعيت هند را در خطر ناامني تغذيه‌اي قرار داده است.

 مطالعات مرکز تحقيقات پزشکي هند حاکي از 25 درصد افزايش بيماري‌هاي غيرواگيردار بين مردم هند از 1990 تا 2016 است. تخمين زده مي‌شود يک‌سوم از 2 ميليارد نفري که در سراسر دنيا دچار کمبود ريزمغذي‌ها هستند در هند زندگي مي‌کنند. يکي از نشانه‌هاي کمبود ريزمغذي‌ها کوتاه‌قدي در کودکان است. در 161 منطقه هند بيش‌از 40 درصد از کودکان زير 5 سال از اين مشکل رنج مي‌برند و دانشمندان دليل اصلي آن را کاهش ارزش غذايي در غلات پرمصرف
مي‌دانند.

 تحقيقاتي که در 2023 صورت‌گرفته ادامه مطالعاتي بود که در 2021 براي يافتن دليل کمبود روي و آهن در جوامع وابسته به مصرف غلات انجام شده بود. اين مطالعات به‌روي ارقام پربازدهي از برنج و گندم صورت گرفت که در سال‌هاي پس‌از آغاز انقلاب سبز معرفي شده بودند و نتيجه آن کاهش محتواي روي و آهن در اين غلات بود. دو دليل براي اين مشکل وجود دارد؛ کمبود مواد مغذي در خاک و ارقام بي‌کيفيت که نمي‌توانند مواد مغذي را در غلات پرورش دهند. طبق تحقيقات مختلفي که انجام شد، نشانه‌هاي چنداني از تأثير خاک ضعيف بر کاهش محتواي مواد مغذي غلات يافت نشد، اما آزمايشات نشان داد کاهش حجم مواد معدني در غلات با معرفي ارقام پربازده هم‌زمان بوده است، بنابراين دانشمندان به اين نتيجه رسيدند که ارقام جديد گندم و برنج محتواي پاييني از روي و آهن دارند، با وجود اين‌که اين فلزات در خاک فراوان بوده‌اند.

دانشمندان براي درک ارتباط بين حجم مواد معدني در غلات و کمبود آن‌ها در خاک، اين محصولات را در خاک‌هاي آزمايشي پرورش دادند که حاوي مقادير کافي از مواد مغذي بود، اما بررسي گونه‌هاي پرورش‌داده‌شده نشان داد ارقام جديد نسبت به گونه‌هاي قديمي، محتواي کمتري از 4 عنصر ضروري کلسيم، روي، آهن و مس دارند. به‌مرور زمان حجم ساير مواد مغذي مانند ليتيوم، واناديوم، سيليکون، نيکل، نقره و گاليوم در گونه‌هاي جديدتر برنج و گندم پايين آمده است،

اين بدان معناست که گياهان نمي‌توانند مواد غذايي را از خاک بگيرند. دانشمندان به اين نتيجه رسيده‌اند توليد گونه‌هاي پربازده، خاصيت ژنتيکي غلات براي به‌دست آوردن مواد معدني را تحت تأثير قرار داده است. توليد بالا ارزش غذايي غلات را از آن‌ها گرفته است.

سووان دپنات، از محققان مؤسسه تحقيقات و جنگل‌داري مرکزي در هند مي‌گويد: «آزمايشات ما نشان مي‌دهند گونه‌هاي جديد برنج و گندم خالي از مواد مغذي مانند روي و آهن هستند، درصورتي که اين عناصر به‌وفور در خاک يافت مي‌شوند».

  طبق گفته روبينا خانام، از دانشمندان مؤسسه ملي تحقيقات برنج هند:«برنج يک گياه هوشمند است که مي‌تواند عوامل مضر را شناسايي کرده و مانع رسيدن آن‌ها به غلات شود. اين مکانيسم طبيعي در برنج ازبين‌رفته است».

دانشمندان هندي عقيده دارند پرورش گونه‌هاي پربازده غلات باعث از بين رفتن ويژگي ژنتيکي آن‌ها براي بارگيري مواد معدني شده‌است.

 پس‌از آغاز انقلاب سبز در هند، هدف سير کردن جمعيت فزاينده اين کشور بود که 21 درصد طي 10 سال افزايش يافته و در 1961 به 439 ميليون نفر رسيده بود. هدف خودکفايي در توليد غذا بود‌، بنابراين انگيزه اصلي دانشمندان کشاورزي در هند افزايش توليد بود و در شرايطي قرار نداشتند که به سوءتغذيه افراد فکر کنند. با تمرکز بر افزايش اندازه و ميزان توليد غلات ويژگي اين گياهان براي دريافت مواد مغذي از بين رفت.

 تمرکز دانشمندان پس‌از 1980 توليد گونه‌هاي مقاوم در برابر آفات و بيماري‌ها و تنش‌هاي مختلف مانند شوري و رطوبت و خشک‌سالي بود و بازهم توجهي به مواد مغذي غلات نمي‌شد. دانشمندان هندي قبول دارند که کميت را به دست آورده و کيفيت رو از دست داده‌اند.

 اما دست‌کاري مداوم ژنتيکي باعث شد گونه‌هاي جديد سيستم دفاعي خود در برابر سموم را از دست بدهند. مواد معدني خوب و بد در گياه از يک طريق جذب مي‌شوند، يعني ساقه. اما طبق گفته دانشمندان، برنج يک گياه هوشمند است و از ظرفيت ژنتيکي خود براي بررسي عناصر و تشخيص مفيد و غيرمفيد بودن آن براي انسان استفاده مي‌کند و اجازه نمي‌دهد عناصر مضر به غلات برسند. براي مثال آرسنيک آسيبي به گياه نمي‌زند اما براي انسان يک ماده سمي است. بنابراين وقتي ميزان آرسنيک در خاک زياد است، برنج به طور خودکار اجازه انتقال اين سم را از طريق ساقه نمي‌دهد يا آن را در بخش غير استفاده اي از گياه مثل واکوئل ذخيره مي‌کند. اين مکانيسم طبيعي برنج ازبين‌رفته است. به‌همين دليل است که تجمع عناصر سمي در برنج بالاتر از گندم است.

البته اين مسأله تنها مربوط به هند نمي‌شود. تحقيقات در چندين کشور نشان مي‌دهد گونه‌هاي جديد برنج حجم مواد معدني کمتري مانند روي،مس، آهن و منيزيم دارند.

 دانشمندان هندي براي حل اين مشکل تغيير رويه داده و به گونه‌هاي وحشي روي آورده‌اند تا دانه‌هايي مملو از مواد معدني براي توليد ارقام جديد بدست آورند. اما به توليد رسيدن اين گونه‌هاي جديد بسيار زمان‌بر است، چون به‌سختي مي‌توان کشاورزان را متقاعد کرد از يک رقم جديد استفاده کنند و بعلاوه، اين دانه‌هاي جديد در دسترس نيستند.