آماري از مرگ ايراني‌ها به دليل هپاتيت‌هاي ويروسي

طبق آمارهاي موجود، 96 درصد مرگ‌هاي ناشي از تماميِ هپاتيت‌ها مربوط به هپاتيت نوع B است. هرچند واکسن اين نوع هپاتيت در دنيا و ايران وجود دارد. آمار ابتلا به هپاتيت B در جهان، رقمي حدود 257 ميليون نفر است و در ايران تقريبا 1.5 ميليون نفر به هپاتيت B مبتلا هستند.

کنترل اين ويروس تا جايي اهميت دارد که وزارت بهداشت از آغاز اجراي طرح کنترل بيماري هپاتيت B از مهرماه سال 1403 خبر داده است. موضوعي که چندين سال پيش نيز مورد توجه دولت قرار گرفت و منجر به افزايش نسبي آگاهي مردم نسبت به اين بيماري شد. هرچند آگاهي‌بخشي و فرهنگسازي همچنان نياز به کار دارد.

چرا بعضي‌ها هپاتيت مي‌گيرند؟

هپاتيت انواع مختلفي دارد؛ هپاتيت‌هاي E ,D ,C ,B ,A که خانواده هپاتيت‌هاي ويروسي محسوب مي‌شوند و قابل سرايت هستند، هپاتيت الکلي که براثر افراط در مصرف الکل بروز مي‌يابد، هپاتيت ناشي از مصرف نادرست داروها و نيز هپاتيت خودايمني که بر اثر حمله سيستم ايمني به سلول‌هاي کبد رخ مي‌دهد. برخي از انواع هپاتيت مي‌توانند موجب آسيب زدن به بافت کبد، اختلال در عملکرد کبد و در مواردي ابتلا به سرطان کبد و درنهايت مرگ فرد شوند.

هپاتيت، نوعي بيماري التهاب کبد است که باعث ايجاد درد و تورم در داخل بافت کبد مي‌شود و در بيشتر موارد براثر عفونت ويروسي ايجاد مي‌شود

فراواني بيماري هپاتيت نسبت به جمعيت کشور بالا نيست و کمتر از 2 درصد جمعيت کشور به هپاتيت B مبتلا هستند که بالاترين آمار ابتلا را در خانواده هپاتيت‌ها به خود اختصاص مي‌دهد. اما چرا آمار ابتلا به هپاتيت نوع B بالاتر از ساير انواع هپاتيت است و چرا بعضي‌ها به آن مبتلا
مي‌شوند؟

دکتر اميرعلي سهراب‌پور، فوق تخصص بيماري‌هاي گوارش و کبد و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران در اين باره به همشهري‌آنلاين مي‌گويد: هپاتيت (Hepatitis) نوعي بيماري التهاب کبد است که باعث ايجاد درد و تورم در داخل بافت کبد مي‌شود و در بيشتر موارد براثر عفونت ويروسي ايجاد مي‌شود، اما عوامل ديگري مثل عوارض برخي داروها، مصرف نادرست داروها، قرار گرفتن در معرض برخي سموم، افراط در مصرف الکل و بيماري خودايمني هم موجب ابتلا به آن مي‌شوند.

هپاتيت واگيردار است؟

اين فوق تخصص بيماري‌هاي گوارش و کبد درباره نحوه انتقال ويروس هپاتيت توضيح مي‌دهد: فقط هپاتيت‌هاي ويروسي قابل سرايت از فرد به فردي ديگر هستند که راه سرايت هرکدام از آنها هم با ديگري متفاوت است. مثلا رابطه جنسي محافظت‌نشده با فرد آلوده، تماس مستقيم با خون يا ساير مايعات بدنِ فرد آلوده، استفاده از سوزن مشترک براي تزريق دارو، انتقال از مادر باردار به جنين و ... از موارد انتقال هستند. اما اگر فردي مثلا براثر مصرف دارويي دچار هپاتيت دارويي شد، قاعدتا بيماري او ديگر مسري نيست.

اين استاد دانشگاه مي‌گويد: مشکل هپاتيت‌هاي ويروسي ازجمله هپاتيت نوع B اين است که در زمان ابتلا هيچ علامت مهمي ايجاد نمي‌کنند و بعد از ورود ويروس به بدن هم تا سال‌ها فرد بي‌علامت باقي مي‌ماند و خيلي اوقات بعد از گذشت چند سال، اولين علائم باليني، زماني خود را نشان مي‌دهند که فرد دچار عوارض بلندمدت بيماري نظير سيروز کبدي يا همان از کار افتادن کبد شده باشد.

فقط هپاتيت‌هاي ويروسي قابل سرايت از فرد به فردي ديگر هستند که راه سرايت هرکدام از آنها با ديگري متفاوت است

به گفته رئيس سابق شبکه هپاتيت ايران، فرد بيمار ممکن است در اين مدت ويروس را به بدن افراد ديگري هم منتقل کرده و آنان را هم دچار بيماري و عوارض آن کرده باشد. در حالي که خودش اصلا خبر ندارد که بيمار است.

ميزان شيوع هپاتيت B در جهان حدود 3.5 درصد يعني چيزي حدود 257 ميليون نفر است و در ايران حدود 1.5 ميليون نفر مبتلا به هپاتيت B داريم. آمار مرگ ايرانيان از هپاتيت‌هاي ويروسي، سالانه 5 تا 10 هزار نفر است و مهم‌ترين علت مرگ اين بيماران، نارسايي مزمن کبد، از کار افتادن کبد (سيروز کبدي) و سرطان کبد است.

به گفته دکتر سهراب‌پور، مرگ و مير ناشي از هپاتيت‌ها از مرگ و ميرهاي ناشي از ايدز بيشتر است.

شناساييِ تنها 8 درصد مبتلايان در ايران

اگر بيمار مبتلا به هپاتيت B درمان نشود، به تدريج بافت سالم کبد خود را از دست مي‌دهد و دچار نارسايي مزمن کبد مي‌شود که به آن «سيروز کبدي» مي‌گوييم. بيماران سيروز کبدي عمر کوتاهي دارند و در خطر عوارض مختلف شامل خونريزي‌هاي شديد گوارشي، ورم اندام‌ها و شکم، زردي، لاغري مفرط، سرطان کبد و مرگ زودرس هستند. اين را دکتر سهراب‌پور مي‌گويد و سپس در خصوص اين که چه مدت طول مي‌کشد تا علائم هپاتيت بروز پيدا کند، توضيح مي‌دهد: از زمان ورود ويروس به بدن، اگر هيچ اقدام تشخيصي و درماني‌ انجام نشود، معمولا 20 تا 40 سال طول مي‌کشد تا مرگ سراغ فرد مبتلا بيايد.

به گفته دکتر سهراب‌پور، تنها حدود 8 درصد مبتلايان هپاتيت B تاکنون در کشور شناسايي شده‌اند و سالانه 887 هزار نفر براثر ابتلا به هپاتيت B مي‌ميرند که اين آمار در مورد هپاتيت C کمتر از 400 هزار نفر است.

از زمان ورود ويروس هپاتيت به بدن - اگر هيچ اقدام تشخيصي و درماني‌ انجام نشود -، معمولا 20 تا 40 سال طول مي‌کشد تا مرگ سراغ فرد مبتلا بيايد

چه کساني بايد واکسن هپاتيت B بزنند؟

اما چه کساني لازم است که واکسن هپاتيت B را تزريق کنند؟ به گفته متخصصان، نوزاداني که واکسيناسيون آنها در بدو تولد به طور کامل انجام نشده، بزرگسالاني که با يک بيمار مبتلا به هپاتيت B زندگي مي‌کنند (به خصوص همسر يا شريکان جنسي)، کادر بهداشت و درمان، بيماران دياليزي، بيماران هموفيلي، بيماران تالاسمي، بيماراني که نيازمند تزريق مکرر خون و فراورده‌هاي خوني هستند، معتادان تزريقي و هر فرد ديگري که ممکن است در محل کار يا محل زندگي با ويروس هپاتيت B تماس داشته باشد، در اولويت تزريق واکسن هپاتيت B هستند.

دکتر سهراب‌پور مي‌گوويد: افرادي که دوره کامل اين واکسن را تزريق کرده‌اند، اگر رفتار پرخطر داشته باشند يا در خطر بالاي ابتلا به هپاتيت B باشند، توصيه مي‌شود هر 5 تا 10 سال، سطح آنتي‌بادي خون خود را عليه ويروس هپاتيت B چک کنند و اگر سطح آنتي‌بادي پايين بود، يک دوره کامل ديگر (شامل 3 دوز) تزريق واکسن را تکرار کنند. بقيه بزرگسالان نيازي به تزريق واکسن ندارند.

کدام هپاتيت کُشنده‌تر است؟

از ميان انواع هپاتيت‌هاي ويروسي فقط نوع A و B واکسن دارند که البته واکسن هپاتيت A در کشور ما موجود نيست و جزء برنامه ملي واکسيناسيون هم نيست. بقيه هپاتيت‌هاي ويروسي (مثلا هپاتيت C) واکسن ندارند و راه پيشگيري از ابتلا به آنها، رعايت پروتکل‌هاي بهداشتي مربوط است.

اين را دکتر ايرج خسرونيا، فوق تخصص گوارش و کبد به همشهري‌آنلاين مي‌گويد و اضافه مي‌کند: نکته مهم اين است که هپاتيت نوع C کشنده‌ترين نوع هپاتيت ويروسي است اما واکسن آن هنوز وجود ندارد. اما هپاتيت B هم واکسن دارد و هم درمانش ممکن‌تر است.

هپاتيت نوع C کشنده‌ترين نوع هپاتيت ويروسي است اما واکسن آن هنوز وجود ندارد

دکتر خسرونيا مي‌گويد: واکسن هپاتيت B در ايران سال‌ها است که به نوزادان در بدو تولد سراسر کشور تزريق مي‌شود. اما تزريق آن به همه بزرگسالان توصيه نمي‌شود. دليلش هم اين است که سيستم ايمني افرادي که بعد 30 سالگي در مواجهه با ويروس هپاتيت B قرار مي‌گيرند، طوري است که در بيش از 80 درصد موارد، ويروس را دفع مي‌کند. حتي اگر واکسن نزده باشند. دليل اين که اين واکسن تا الان اولويت اصلي نظام سلامت کشور نبوده و در برنامه کشوري وجود نداشته، همين است.