اولتيماتوم آمريکا به 35 کشور براي قطع ارتباط با چين

بر اساس پيش‌نويس نامه‌اي که وزارت خارجه آمريکا تهيه کرده و رويت آن توسط رويترز گزارش شده، واشنگتن به 35 کشوري که «بيانيه فرصت هوش مصنوعي» را امضا کرده‌اند هشدار داده است که عضويت هم‌زمان در ابتکار آمريکايي «پکس سيليکا» (Pax Silica) و چارچوب رقيب چيني مي‌تواند با ادامه همکاري آنها با ائتلاف آمريکايي ناسازگار باشد.

با اين حال، منابع موجود تأکيد دارند که اين نامه تاکنون ارسال نشده و متن آن نيز ممکن است تغيير کند.

پکس سيليکا از يک ائتلاف فناوري به ابزار زنجيره تأمين تبديل شده است

پکس سيليکا در دسامبر 2025 با محوريت امنيت زنجيره‌هاي تأمين هوش مصنوعي، تراشه، مواد معدني حياتي، انرژي و زيرساخت‌هاي پيشرفته شکل گرفت.

طبق اطلاعات وزارت خارجه آمريکا، اين ابتکار پس از نشست ژوئن 2026 به 24 عضو اعلاميه پکس سيليکا رسيد و 35 کشور نيز بيانيه جداگانه «فرصت هوش مصنوعي» را امضا کردند. بنابراين موضوع صرفاً پيوستن به يک پيمان هوش مصنوعي نيست؛ واشنگتن در حال پيوند دادن دسترسي به زنجيره‌هاي تأمين، سرمايه‌گذاري، تراشه و زيرساخت محاسباتي با انتخاب‌هاي ژئوپليتيکي کشورهاست.

در طرف مقابل، چين در ژوئيه 2026 «سازمان همکاري هوش مصنوعي جهان» يا وايکُو (WAICO) را راه‌اندازي کرد؛ ابتکاري که بر توسعه ظرفيت هوش مصنوعي اعضا، همکاري بين‌المللي و دسترسي گسترده‌تر به فناوري تأکيد دارد.

طبق گزارش جاکارتا پست، اين سازمان در حال حاضر 37 عضو دارد و کشورهايي از جنوب شرق آسيا نيز در آن حضور دارند؛ به اين ترتيب، رقابت واشنگتن و پکن عملاً در حال تبديل شدن به رقابت بر سر شبکه‌هاي بين‌المللي فناوري است.

برتري مدل‌هاي آمريکايي ديگر يک فاصله بزرگ و دست‌نيافتني نيست

اهميت فشار جديد آمريکا زماني روشن‌تر مي‌شود که فاصله فني دو طرف بررسي شود. شاخص هوش مصنوعي دانشگاه استنفورد نشان مي‌دهد در مارس 2026، برترين مدل آمريکايي تنها 2.7 درصد از برترين مدل چيني جلوتر بوده است؛ در ماه‌هاي قبل نيز مدل‌هاي دو کشور چند بار جايگاه نخست را ميان خود جابه‌جا کرده‌اند. اين شاخص البته فقط عملکرد مدل‌هاي پيشرو را اندازه‌گيري مي‌کند و به معناي برابري کامل دو کشور در تراشه، سرمايه، مراکز داده يا پژوهش نيست.

از سوي ديگر، نقطه قوت چين فقط در نزديک شدن به مرز عملکرد نيست؛ هزينه و دسترسي به يکي از ابزارهاي اصلي رقابت تبديل شده است.

رويترز گزارش داده شرکت‌هاي چيني مانند ديپ‌سيک، زي‌اِي‌آي و ميني‌مکس با محدوديت شديدتر سرمايه و دسترسي به تراشه‌هاي پيشرفته، مدل‌هاي ارزان‌تر و وزن‌باز عرضه کرده‌اند. گزارش‌هاي جديد درباره جنگ قيمتي چين نيز نشان مي‌دهد رقابت در اين کشور از کاهش قيمت توکن‌ها به سمت سنجش هزينه انجام يک وظيفه کامل هوش مصنوعي در حال حرکت است.

همين مسئله، معادله کشورهاي در حال توسعه را پيچيده مي‌کند.

براي کشوري که به دنبال راه‌اندازي مرکز داده، تأمين توان محاسباتي يا استفاده گسترده از مدل‌هاي هوش مصنوعي است، فقط بالاترين امتياز يک مدل اهميت ندارد؛ قيمت پردازش، امکان شخصي‌سازي، دسترسي به مدل‌هاي وزن‌باز، زيرساخت ابري، تأمين تراشه و شرايط سرمايه‌گذاري نيز تعيين‌کننده‌اند.

گزارش‌هاي جديد درباره مدل‌هاي چيني نيز از کاهش قابل توجه هزينه استفاده از برخي مدل‌هاي منبع‌باز نسبت به مدل‌هاي پيشرو آمريکايي حکايت دارند.

فشار آمريکا مي‌تواند «پرده آهنين ديجيتال» را به زيرساخت هوش مصنوعي بکشاند

اگر پيش‌نويس آمريکا به سياست اجرايي تبديل شود، پيامد آن صرفاً خروج کشورها از يک سازمان بين‌المللي نخواهد بود.

مسئله مي‌تواند به انتخاب تأمين‌کننده تراشه، مراکز داده، خدمات ابري، تجهيزات مخابراتي، مدل هوش مصنوعي و حتي استانداردهاي فني برسد. به همين دليل، برخي تحليل‌هاي ژئوپليتيکي از احتمال شکل‌گيري دو اکوسيستم فناوري رقيب سخن مي‌گويند؛ وضعيتي که پيش‌تر درباره تجهيزات مخابراتي نيز با تعبير «پرده آهنين ديجيتال» توصيف شده بود.

اما واکنش کشورها نشان مي‌دهد اين دو قطبي شدن هنوز قطعي نيست. سنگاپور رسماً اعلام کرده دعوت‌نامه وايکُو را دريافت کرده و عضويت يا همکاري با يکي از اين ابتکارها را در چارچوب روابط گسترده‌تر خود با چين و ديگر طرح‌هاي بين‌المللي بررسي مي‌کند؛ دولت اين کشور همچنين تأکيد کرده که موضع مشترکي در آسه‌آن درباره پکس سيليکا يا وايکُو وجود ندارد.

در همين حال، مذاکرات مستقيم واشنگتن و پکن نشان مي‌دهد رقابت الزاماً به معناي قطع کامل ارتباط نيست. وزير خزانه‌داري آمريکا و معاون نخست‌وزير چين در 20 سپتامبر براي گفت‌وگو درباره هوش مصنوعي، تجارت و مواد معدني حياتي ديدار مي‌کنند و موضوع ايجاد قواعد حفاظتي براي هوش مصنوعي نيز در دستور کار قرار دارد.

اين گفت‌وگوها در آستانه ديدار دونالد ترامپ و شي جين‌پينگ در 24 سپتامبر انجام مي‌شود.

در نتيجه، آنچه اکنون در حال شکل‌گيري است را نمي‌توان هنوز يک «جنگ سرد ديجيتال» کامل دانست؛ اما نشانه‌ها از تبديل هوش مصنوعي به زيرساخت اصلي رقابت قدرت‌هاي بزرگ حکايت دارد.

آمريکا تلاش مي‌کند برتري خود را از طريق تراشه، سرمايه، مراکز داده و شبکه متحدان تثبيت کند و چين همزمان با نزديک کردن فاصله فني، بر مدل‌هاي وزن‌باز، قيمت پايين‌تر، مقياس صنعتي و دسترسي کشورهاي در حال توسعه تکيه دارد.

براي کشورهايي که ميان اين دو قطب قرار گرفته‌اند، مسئله اصلي ديگر صرفاً انتخاب يک مدل هوش مصنوعي نيست؛ بلکه حفظ امکان انتخاب ميان چند زنجيره تأمين، چند ارائه‌دهنده فناوري و چند شريک سرمايه‌گذاري است.