اهميت «حمد» خدا در سراسر نماز

معارف ما گوياي آن است که محاسبه فرد مسلمان از نماز آغاز مي شود و اگر پذيرفته شود،‌ ساير اعمال مورد محاسبه قرار مي گيرند؛ از اين جهت در احاديثمان، نماز به عنوان عمود دين شناخته مي شود. اين عمل عبادي شامل بسته اي از عالي ترين معارف و مضامين دين است، اما روح حاکم بر نماز « حمد » خداست که در جاي جاي نماز آن را به زبان مي آوريم.

پس از تکبير ابتداي نماز، سوره حمد را با «حمد» خدا آغاز مي کنيم و مي گوييم «الحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِينَ». زماني که به رکوع مي رويم، خدا را حمد مي کنيم و مي گوييم «سُبْحانَ رَبِّي العَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ». يعني منزه است پروردگار بزرگم و او را حمد مي گويم. سپس سر از رکوع برداشته، مي گوييم «سَمِعَ اللّه ُلِمَنْ حَمِدَهُ»؛ يعني خدا مي شوند (صداي) کسي را که او را حمد مي کند. به سجده رفته،‌ مي گوييم «سُبْحانَ رَبِّي الأعْلَي وَ بِحَمْدِهِ» و اين عمل را دو بار تکرار مي کنيم. در تشهد نماز هم با ذکر مستحب حمد شروع مي کنيم «الحَمدُ لِلَّه أَشْهَدُ أَنْ لاا إِلاهَ إِلَّا اللّهُ وَحْدَهُ لااشَرياکَ لَهُ...» در تسبيحات اربعه نيز مي گوييم «سُبْحانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ للهِِ وَ لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَ اللهُ اَکْبَرُ».

اين فرازها گوياي اهميت حمد نزد خداوند آن هم در برترين عمل عبادي اسلام يعني نماز است. بر اساس اين سيره قرآني، عمده خطبه هاي اهل بيت وحي عليهم السلام نيز با «حمد» آغاز مي شده است. بهشتيان نيز آن زمان که وارد بهشت مي شوند، آخرين گفتار ايشان حمد خداست «آخِرُ دَعْوااهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّاهِ رَبِّ الْعاالَمِينَ». يعني ابتدا و انتهاي هر ماجرا و رويدادي حمد است و لذا با نگاه حامدانه بايد به عالم و آدم نگريست و انسان هر اندازه نگاه حامدانه و رفتار حامدانه داشته باشد، خداوند حقايق عالم را بر او مکشوف خواهد کرد، ناظر بر اينکه خداوند قرآن يعني کتاب علم و حکمت خويش را با حمد يا همان فاتحةالکتاب آغاز مي کند. از ديگر سو انسان هر اندازه با خلقت و معارف الهي آشنا شود، بيشتر به حمد کشيده مي شود. حال خداوند حداقل 3 بار در شبانه روز ما را تکليف به نمازي کرده که سراسر حمد است.

آنچه در احاديث اهل بيت وحي درباره فضيلت «حمد» خدا وارد شده است، حمد را محبوب ترين عمل نزد خدا،‌ دعاي جامع، کمال شکرگزاري، سنگين ترين چيز در ترازوي اعمال،‌ برتر از نعمت و نيز وسيله شکر نعمت معرفي کرده اند؛ امام کاظم عليه‌السلام در روايتي فرمود «مَن حَمِداللهَ عَلي النِّعمةِ فَقد شَکَرهُ وَ کانَ الحمدُ اَفضَل مِن تِلکَ النِعمةِ»؛ يعني کسي که بر نعمتي حمد خدا را کند و الحمدلله بگويد، او را شکرگزاري کرده و اين حمد او از آن نعمتي که به او داده أفضل و بالاتر است.

(بحار، ج 71، ص 31)