امام زمان(ع) در دعاهاي امام رضا(ع)

از امام رضا(ع) نيز دو دعا با موضوع امام زمان(عج) روايت شده است که در اين ادعيه، ايشان نحوه دعا براي امام زمان(عج) را به شيعيان آموزش داده‌اند. اين دعاها، مجموعه‌اي از صفات مهدوي، معرفي برخي از ويژگي‌هاي دوران ظهور، نحوه درخواست از خداوند براي سلامتي و پيروزي امام زمان(عج) و نيز دعا براي قرار گرفتن در شمار ياران ايشان را در بر
مي‌گيرد.

دعاي نخست، دعايي نسبتاً بلند از امام رضا(ع) است که به عنوان «تعقيب نماز عصر روز جمعه» معرفي شده و در کتاب‌هاي معتبري مانند «جمال الأسبوع» تأليف سيد بن طاووس و «زادالمعاد» علامه مجلسي نقل شده است. در مقدمه اين دعا آمده است: «أَنَّ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ کَانَ يَأْمُرُ بِالدُّعَاءِ لِصَاحِبِ اَلْأَمْرِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِهَذَا».

دعاي دوم نيز دعايي است که حضرت آن را به عنوان «دعاي قنوت نماز جمعه» به ياران خويش آموزش داده‌اند. اين دعا نيز در کتاب «مصباح» شيخ طوسي، از معتبرترين کتاب‌هاي دعايي شيعه، و نيز کتاب «بحارالأنوار» روايت شده است. اين دعا با عبارت «اَللَّهُمَّ أَصْلِحْ عَبْدَکَ وَ خَلِيفَتَکَ بِمَا أَصْلَحْتَ بِهِ أَنْبِيَاءَکَ وَ رُسُلَکَ...» آغاز مي‌شود.

در ميان اوصاف مختلفي که براي امام زمان(عج) در اين دو دعا بيان شده است و امکان بررسي همه آن‌ها در اين نوشتار وجود ندارد، مي‌توان به چند صفت شاخص اشاره کرد که بخشي از ابعاد شخصيت و زندگي ايشان را تبيين مي‌کند. براي نمونه، در دعاي نخست، صفت «اَلْجَحْجَاحِ اَلْمُجَاهِدِ» با ترجمه «مجاهد پرتلاش» درباره حضرت به کار رفته است که مي‌توان آن را بيانگر کوشش‌هاي مستمر امام زمان(عج) در طول حيات ايشان دانست؛ به گونه‌اي که مي‌توان آن حضرت را «الگوي زندگي جهادي» معرفي کرد؛ الگويي که همواره در مسير مجاهدت و تلاش مستمر گام برمي‌دارد، خستگي نمي‌شناسد و امام رضا(ع) در کنار ديگر اوصاف، ايشان را با اين ويژگي به مردم معرفي کرده‌اند.

امام رضا(ع) در همين دعا، حضرت مهدي(عج) را زينت‌بخش زمين معرفي مي‌کنند و از خداوند مي‌خواهند با طولاني کردن عمر ايشان، اين زينت را پايدار بدارد: «زَيِّنْ بِطُولِ بَقَائِهِ اَلْأَرْضَ»؛ «زمين را به طول عمر ايشان زينت ببخش.»

در اين دعا، اوصاف ديگري نيز در توصيف امام زمان(عج) بيان شده است؛ از جمله: «وَلِيِّکَ وَ خَلِيفَتِکَ وَ حُجَّتِکَ عَلَي خَلْقِکَ وَ لِسَانِکَ اَلْمُعَبِّرِ عَنْکَ بِإِذْنِکَ،اَلنَّاطِقِ بِحِکْمَتِکَ وَ عَيْنِکَ اَلنَّاظِرَةِ عَلَي بَرِيَّتِکَ وَ شَاهِدِکَ عَلَي عِبَادِکَ»؛ «ولي و خليفه تو، حجت تو بر بندگانت، زبان گوياي تو که به اذن تو حقايق را بيان مي‌کند، گوينده به حکمت تو، چشم بيناي تو در ميان آفريدگانت و گواه تو بر بندگانت.»

در دعاي دوم نيز حضرت با اوصافي همچون «عَبْدَکَ وَ خَلِيفَتَکَ»؛ «بنده خداوند و جانشين او» توصيف شده‌اند. اين تعبير، از نظر معنايي با وصف پيامبر اکرم(ص) در تشهد نماز، يعني عبارت «محمداً عبده و رسوله»، شباهت دارد و بيانگر جايگاه والاي «عبوديت» در نظام آفرينش است.