افشاي هزينه‌هاي مهاجرت غيرقانوني از ايران به کشورهاي مختلف

پس از تحولات موسوم به «بهار عربي» و نقشي که کشورهاي غربي در برآمدن داعش در منطقه ايفا کردند، موجي از مهاجرت به اروپا، غرب آسيا را دربرگرفت. صدها هزار نفر براي نجات از مرگ و داعش، به هر شکل ممکن سعي کردند خودشان را به اروپا برسانند. از افغانستان نيز ده‌ها هزار نفر با اميد رسيدن به اروپا به ايران و ترکيه سرازير شدند.

در گزارش‌هاي بين‌المللي مربوط به آن سال‌ها آمده سفر به اروپا يا آمريکا، نه به ارزهاي محلي يا يورو، اين فرض را ايجاد کرده که کسب‌وکار مهاجرت از ايران تا اروپا، تحت سلطه دلار آمريکايي است. در گزارش‌ها آمده بود «با اين حال هزينه عبور تا بريتانيا به پوند تغيير مي‌کند.» در تشکيلات خودانداز، با 3 نوع ارز مواجهيم. براي انگليس، همچنان پوند استفاده مي‌شود. براي تهران به ترکيه و همچنين رسيدن به آمريکا از دلار و براي سراسر اروپا، ارز يورو ملاک قرار مي‌گيرد. اين بدان معناست که اين شبکه حتي نمي‌خواهد زحمت تبديل پول را به خود بدهد.

با وجود ممانعت‌هاي بسيار و تشديد نظارت بر مرزها، هنوز اميدوارترين افراد براي رسيدن به اروپا و به‌ويژه آلمان، افغانستاني‌ها هستند. مجيد يکي از مهاجران تحصيلکرده افغانستاني در ايران، روايتي از مهاجرت غيرقانوني چند نفر از اقوامش را برايم تعريف مي‌کند. مي‌گويد در دو سال گذشته 5 نفر از اقوامش به آلمان رفته‌اند: «ما از اين جور چيزها خبر داريم. با پاسپورت تو يکي از فرودگاه‌هاي اروپا از هواپيما پايين مياي و بعد ميان پاسپورت را ازتون مي‌گيرن و در معرفي به دايره مهاجرت بايد بگيد زميني اومديم.»

او مي‌گويد هزينه اين مسير هوايي بسيار سنگين‌تر از آن چيزي است که فکر مي‌کنم: «يکي از اقوام حدود يک‌سال پيش از تهران مستقيم رفت يک کشور اروپايي و اونجا پسرش آمد دنبالش و الان مقيم آلمان شده. اگر اشتباه نکنم براي دو نفر چيزي در حدود 5 ميليارد تومان هزينه کرد.» او از «يک شبکه خيلي فعال و وسيع» سخن مي‌گويد که «احتمالا با برخي عوامل اجرايي در خود اروپا هماهنگ
هستند.

چند سال پيش يک شبکه در آلمان که اين کار را انجام مي‌دادن کشف شد و سرشاخه‌هاش را گرفتند. شايد تو اينترنت بشه رد اخباري از اون را زد ولي باز هم اين کار ادامه پيدا کرده.»درست مي‌گويد. به‌نظر مي‌رسد بخشي از اين شبکه اصلي قاچاق، در همين تهران و سفارتخانه‌هاي کشورهاي اروپايي مشغول فعاليتند. در همين گروه خودانداز، ادعا شده که به‌سادگي مي‌توانند ويزاي کشورهاي مختلف را براي افراد اخذ کنند. هزينه اخذ ويزاي تجاري آلمان 13 هزار يورو، فرانسه 8 هزار يورو، ايتاليا 11 هزار يورو، کانادا 12 هزار دلار، مونته‌نگرو 6 هزار و 500 يورو، يونان 12 هزار يورو، برزيل 2 هزار دلار و نيکاراگوئه 3 هزار دلار
است.

نکته جالب اينجاست که مديران گروه چنان به کارشان مطمئن هستند که بدون هيچ پيش پرداخت و تنها با ارائه يک برگ چک و سفته تضميني، حاضر به آغاز پروسه اخذ ويزا براي افراد مي‌شوند. اين وضعيت نشان مي‌دهد به احتمال زياد بخشي از اين شبکه قاچاق در سفارتخانه‌هاي اروپايي در تهران و ترکيه مشغول فعاليت
هستند.

با اين حال اما «بپرسيد» (Beporsed.org) که يک برنامه مربوط به ساين‌پُست جهاني (Signpost Global) (پيوست 1) است و به افغان‌ها در مورد برنامه‌هاي اسکان مجدد در سراسر جهان، اطلاعات مي‌دهد، روايت کاملا متفاوتي از اين دست مهاجرت‌هاي غيرقانوني دارد. اين مجموعه در گزارشي با عنوان «مهاجرت غيرقانوني افغان‌ها و پيامدهاي ناگوار آن» به افزايش مهاجرت افغان‌ها به خارج از کشور پس از حاکميت امارت اسلامي و «داغ‌تر» شدن بازار قاچاقچيان اشاره کرده و نسبت به تبعات آن به افغانستاني‌ها هشدار داده
است.

اين گزارش اشاره کرده پيدا کردن يک قاچاقچي با توجه به توسعه شبکه‌هاي اجتماعي کار چندان دشواري نيست ولي پس از ارتباط با وي و پرداخت هزينه‌هاي گزاف، مهاجر غيرقانوني هيچ «کنترلي» بر خودش ندارد. مهاجر ديگر تصميم‌گيرنده اصلي هيچ بخشي از زندگي خود نيست. اگر به دست پليس بيفتند، حق هيچ اعتراضي را ندارد؛ چراکه قاچاقچي‌ها او را مقصر مي‌دانند و کارشان را بي‌نقص جلوه
مي‌دهند.

با توجه به اينکه اين شکل از مهاجرت، نياز به عبور از دو يا چند مرز کشور به شيوه‌هاي مختلف دارد، شدت خطر را به ميزان قابل توجهي افزايش مي‌دهد. سفر با قايق‌ها و تيوپ‌هاي ناامن، کانتينرهايي که پناهجويان مجبورند ساعت‌ها زير آن بمانند تا ماموران مرزباني آنها را نبينند و پياده‌روي‌هاي طولاني شبانه در جنگل و مسيرهاي فرعي، قدرت بدني غيرقابل تصوري را مي‌طلبد. اينها حقايقي است که از پناهجويان پنهان مي‌کنند. براساس گزارش سازمان بين‌المللي مهاجرت، سالانه بيش از 4 هزار نفر بر اثر مهاجرت غيرقانوني جان خود را از دست مي‌دهند.

يک مشکل ديگر پيش‌روي پناهجويان، کلاهبرداري قاچاقچيان است. با کاهش اعتماد بين قاچاقچيان و مسافران، تبادلات مالي از طريق صرافي انجام مي‌شود و مسافران هزينه‌هاي توافق شده با قاچاقچي را در صرافي که قاچاقچي با آن همکاري مي‌کند، بلوکه مي‌کنند.

اين صرافي‌ها به هم متصل هستند و در قالب يک شبکه کار مي‌کنند. طبق توافق بين قاچاقچي و مسافر، اين پول زماني از صرافي خارج مي‌شود که مسافر به مقصد برسد. اما خطري که مسافر را تهديد مي‌کند اين است که توسط قاچاقچي در وسط مسير گروگان گرفته شود تا خانواده و حتي خودش در تماس با صراف مجبور به آزاد کردن پول شوند.

طبق گزارش‌ها، عده‌اي در اين مسير بايد به آزار و اذيت جنسي تن دهند. اين اتفاق ناگوار بيشتر کودکان، نوجوانان، دختران و زنان را تحت تاثير قرار مي‌دهد. مواردي وجود داشته که قاچاقچيان در ازاي رسيدن به مقصد، رسما از مردان خانواده، دختران و زنان‌شان تقاضاي رابطه جنسي مي‌کنند.

حتي با از سرگذراندن اين مخاطرات و رسيدن به مقصد، اين احتمال وجود دارد که کشور مقصد پرونده پناهندگي افراد را نپذيرد و دستور اخراج آنها را صادر کند. حتي اگر چنين نشود، آنها بايد مدت بسيار زيادي که تا 2 سال نيز ادامه دارد را در کمپ‌هاي پناهندگان زندگي کنند. بخشي از تجاوزات جنسي در اين کمپ‌ها رخ مي‌دهد.

رد شدن 3 سوته از ديوار ترکيه!

مخاطرات مهاجران غيرقانوني و تبديل آن به بحران در اتحاديه اروپا باعث شده تا بروکسل ميلياردها يورو به ترکيه براي مديريت پناهجوياني که ممکن است بخواهند وارد اروپا شوند، اختصاص دهد. با اين حال همچنان روشن نيست که اين مبالغ چگونه مصرف مي‌شود و آيا تاثير قابل توجهي داشته است يا خير؟ حسابرسان اتحاديه اروپا اخيرا اعلام کردند نمي‌توانند تاييد کنند آيا بخشي از اين پول که به ترکيه براي مقابله با بحران پناهجويان سوري اختصاص يافته، نتايج ملموسي به همراه داشته است يا نه؟ توافقي که در سال 2016 بين اتحاديه اروپا و ترکيه منعقد شد، اتحاديه اروپا را متعهد کرد حداقل 6 ميليارد يورو براي مديريت مهاجراني که از سوريه به ترکيه مي‌آيند، پرداخت
کند.

در مقابل، ترکيه نيز متعهد شد از عبور مهاجران به‌سمت اروپا جلوگيري کند. يک ماه پس از اجراي اين توافق، ترکيه اعلام کرد تعداد مهاجراني که به‌طور غيرقانوني به يونان مي‌روند، به‌طور قابل توجهي کاهش يافته است. با اين وجود گزارش‌هاي اخير نشان مي‌دهند با وجود صرف اين مبالغ هنگفت، شفافيت کافي در مصرف اين منابع وجود ندارد و اثرات واقعي اين کمک‌ها هنوز نامعلوم است. ديوان محاسبات اروپا (ECA) در بررسي‌هاي خود اشاره کرده است وزارت آموزش ترکيه از ارائه اطلاعات کافي براي ارزيابي تاثير پروژه‌هاي اتحاديه اروپا خودداري کرده است.

اين مساله در کنار ادامه جريان مهاجرت غيرقانوني به اروپا، نشان مي‌دهد علي‌رغم هزينه‌هاي بسيار، نتايج مورد انتظار از اين توافقنامه‌ها به‌طور کامل محقق نشده است.

در سال 2021، اتحاديه اروپا تصميم به پرداخت 3 ميليارد يورو اضافي براي پناهندگان در ترکيه گرفت، اما همچنان نگراني‌هايي درباره نحوه مصرف و اثربخشي اين کمک‌ها وجود دارد. اين وضعيت باعث شده که برخي موفقيت اوليه اين هزينه‌کرد را زير سوال ببرند.

اين موضوع با توجه به اينکه ترکيه به‌عنوان يکي از اصلي‌ترين مبداهاي مهاجرت غيرقانوني توسط قاچاقچيان است، بررسي اين فرضيه که گويا دريافت هزينه هنگفت توسط ترکيه از اتحاديه اروپا براي ساخت ديوار تاثيري به اندازه هزينه صرف شده براي آن به‌دنبال نداشته است، جدي‌تر به‌نظر مي‌رسد.

کسب‌وکار يک ميليارد توماني

رسيدن مهاجران غيرقانوني به اروپا، حدود يک ميليارد تومان هزينه به‌دنبال دارد. اگر فرد در مصاحبه‌ها نتواند کيس پناهندگي شود و مجددا براي رسيدن به قاره سبز تلاش کند، اين رقم به 2 ميليارد هم مي‌رسد. تجربه هم نشان داده کساني که پا در اين مسير مي‌گذارند، شانس‌شان را بيشتر از يک‌بار امتحان مي‌کنند.

اينکه چرا اين افراد مي‌خواهند به اروپا بروند، موضوعي شخصي است و تنها با گفت‌وگو مي‌توان به پاسخ آن پي برد اما اينکه چرا اين افراد نمي‌خواهند با اين هزينه در ايران دست به راه‌اندازي يک کسب‌وکار بزنند، پرسشي قابل تامل است. بررسي‌هاي ما نشان مي‌دهد ‌ با يک ميليارد تومان، امکان راه‌اندازي کسب‌وکارهاي متنوعي وجود دارد که از طريق آن افراد مي‌توانند به موفقيت‌هاي چشمگيري دست پيدا کنند.

يکي از گزينه‌هاي مطرح براي سرمايه‌گذاري، راه‌اندازي فروشگاه‌هاي آنلاين است. با توجه به رشد روزافزون تجارت الکترونيک در ايران، راه‌اندازي يک فروشگاه آنلاين مي‌تواند ايده بسيار جذابي باشد. در اين فروشگاه مي‌توان انواع محصولات ازجمله پوشاک، لوازم آرايشي، وسايل الکترونيکي يا محصولات خانگي را به فروش رساند.

از ديگر ايده‌هاي جذاب براي سرمايه‌گذاري، راه‌اندازي يک کافه يا رستوران کوچک است.

در شهرهاي بزرگ و پرتردد، تقاضا براي مکان‌هايي با محيط جذاب و منوي خاص همواره وجود دارد. با يک ميليارد تومان مي‌توان مکان مناسبي اجاره يا خريداري کرد و با دکوراسيوني مناسب و تجهيزات آشپزخانه‌اي مدرن، فضايي را ايجاد کرد که مشتريان را به خود جذب کند.

توليد محتوا و مديريت شبکه‌هاي اجتماعي نيز از ديگر فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري مناسب است. با توجه به افزايش استفاده از شبکه‌هاي اجتماعي و نياز کسب‌وکارها به توليد محتوا، مي‌توان با يک تيم کوچک، خدمات توليد محتوا و مديريت شبکه‌هاي اجتماعي را به شرکت‌ها و کسب‌وکارهاي مختلف ارائه
داد.

آموزش آنلاين يکي ديگر از فرصت‌هاي مهم سرمايه‌گذاري با يک ميليارد تومان است. با توجه به رشد تقاضا براي آموزش‌هاي آنلاين، يک پلتفرم آموزشي يا دوره‌هاي آموزشي در زمينه‌هاي مختلف مانند زبان‌هاي خارجي، مهارت‌هاي نرم‌افزاري، بازاريابي ديجيتال و... آينده قابل تاملي دارد.

علاوه‌بر اين موارد، توليد و بسته‌بندي مواد غذايي محلي نيز يکي ديگر از گزينه‌هاي قابل بررسي است. با توجه به افزايش تقاضا براي مواد غذايي سالم و ارگانيک، سرمايه‌گذاري در اين حوزه موفقيت‌آميز به‌نظر مي‌رسد.

اگر از جان‌تان سير شده‌ايد، گيم کنيد

جوان 29‌ساله‌اي که چندين‌بار گيم زده بود و حالا به‌دنبال گيم تضميني است، فيلمي يک دقيقه‌اي برايم مي‌فرستد که احتمالا در کمپي در بلاروس ضبط کرده است. فيلم را پخش مي‌کنم. فيلم در غروب يک روز پاييزي، ضبط شده است. اين را سايه بلند افتاده در تصوير و برگ‌هاي زردرنگ پاي درختان نشان مي‌دهد. در دنيايي از سکوت، جوان شروع به صحبت مي‌کند: «الان يک ماه و دو هفته است که تو بلاروس گير کردم. وضعيت اينجا خيلي وخيمه... قاچاق‌برها به هر ترفندي شده ما رو گول زدند. اينجا سرابي بيش نبود ... خيلي از هموطنان کردستاني‌مون که اهل سردشت بودند، در جنگل به‌شدت آسيب ديدند. دو سه نفر که خبر دارم فوت شدند ... اينجا هيچ‌کس کمک‌مان نکرد مخصوصا آدم‌هاي بلاروسي؛ آدم‌هاي به‌شدت نامهربوني‌ان. اميدوارم کسي ديگه فريب نخوره. خواهش مي‌کنم دوستان توجه کنند. ما هم که فقط سفارت يک مقداري کمک‌مون کرد و داريم برمي‌گرديم ايران. اميدوارم دوستان و هموطنان توجه کنند.»

پابان

پيوست:

1- پروژه Signpost در سال 2015 توسط کميته بين‌المللي نجات (IRC) و سازمان بين‌المللي بشردوستانه مرسي کورپس (Mercy Corps) در اوج بحران پناهجويان در اروپا راه‌اندازي شد. اين ابتکار که به‌منظور پاسخ مستقيم به نيازهاي پناهجوياني که تنها با تلفن‌هاي همراه خود وارد يونان مي‌شدند، طراحي شده بود تحت نام ‌Refugee. Info، ‌Signpost به نيازهاي پيچيده جريان عظيم افرادي که به اروپا وارد مي‌شدند- ‌که بسياري از آنها به‌دنبال پناهندگي بودند- پاسخ مي‌داد. Refugee. Info اطلاعات دقيق و به‌روز شده‌اي را که به زبان‌هاي قابل فهم براي پناهجويان ترجمه شده بود، در اختيار پناهجويان قرار
مي‌داد.

منبع: روزنامه فرهيختگان