افزايش سرطان در بازار پر تقلب لوازم آرايشي؛

وضعيت بازار لوازم آرايشي و بهداشتي چيزي شبيه بازار خودرو است که در شکل قانوني آن در انحصار توليدکنندگان داخلي است اما انواع لوازم آرايشي خارجي به راحتي و بدون هيچ يا کمترين نظارتي، همه‌جا به فروش مي‌رسد و نه فقط کسي به سراغ قاچاقچيان اين بازار معيوب اقتصادي نمي‌رود، بلکه درباره عوارض خطرناک آنها نيز نه وزارت بهداشت و نه هيچ مرجع و سازمان ديگري پاسخگو نيست.

درباره حجم بازار لوازم آرايشي در ايران اعداد مختلفي اعلام شده است و رقم دقيق آن مشخص نيست اما «محمدرضا بحيرايي» رئيس انجمن واردکنندگان فرآورده‌هاي بهداشتي، آرايشي و عطريات ايران بازار لوازم آرايشي و بهداشتي ايران را حدود 2.5 ميليارد دلار اعلام کرده است.

به تازگي نيز «موسي احمدزاده» عضو هيات رئيسه اين انجمن اعلام کرده، بر اساس آمارهاي منتشر شده، پارسال 2 ميليارد و 100 ميليون دلار لوازم آرايشي و بهداشتي از مبادي غيررسمي و به صورت قاچاق وارد کشور شده است.

وي افزود: ايران در رتبه اول پر مصرف‌ترين کشور دنيا از نظر مصرف مواد آرايشي است. از نظر کل لوازم آرايشي و بهداشتي در جهان، رتبه هفتم را داريم و در منطقه خاورميانه بعد از عربستان دوم هستيم. البته مصرف بالاي عربستان به دليل تردد زائران است و در واقع ايران اکنون رتبه اول مصرف مواد آرايشي را در منطقه دارد. متاسفانه لوازم قاچاق و تقلبي در ايران، اقتصاد پنهاني را به وجود آورده؛ در اين بازار بيشترين کالاهاي مصرفي رژ لب، مژه مصنوعي، رژ گونه، لاک و ريميل است.

آمار تکان‌دهنده اين عضو انجمن واردکننگان لوازم آرايشي نشان مي‌دهد بخش عمده بازار لوازم آرايشي در ايران اکنون در تسخير محصولات قاچاق است و از بازار حدود 2.5 ميليارد دلاري آن 2.1 ميليارد دلار قاچاق است.

«محمدرضا بحيرايي» رئيس انجمن واردکنندگان فرآورده‌هاي بهداشتي، آرايشي و عطريات ايران گفته است: در مورد لوازم آرايشي، برندينگ بسيار مهم است و حتي اگر با مهندسي معکوس مشابه نمونه خارجي در داخل ساخته شود باز هم مصرف کننده به دنبال برند اصلي است. عمده توليدات داخلي بر اساس مهندسي معکوس برندهاي خارجي انجام مي‌شود که چون رقابت خاصي در ايران وجود ندارد با افت کيفيت مواجه هستيم. برخي لوازم آرايشي مثل محصولات چشم تکنولوژي بالايي مي‌خواهد و فقط چند کارخانه در دنيا مثلا مداد چشم توليد مي‌کنند، بنابراين عمده اين محصولات در ايران به علت ممنوعيت واردات، قاچاق يا تقلبي هستند اما توليد برخي محصولات مثل کرم راحت است. برخي فروشندگان در ايران مي‌گويند جنسشان خارجي اما درجه دو است که اين موضوع درست نيست و به طور معمول اين کالاها تقلبي هستند.

«داور کاظمي» کارشناس لوازم آرايشي در اين مورد گفته است:‌ لوازم آرايشي جزو محصولات مرتبط با سلامت است بنابراين حتما بايد مجوز و تاريخ توليد و انقضا داشته باشند. ميانگين سني مصرف کنندگان لوازم آرايشي و بهداشتي در جهان 25 سال است اما اين سن هم اکنون در ايران به 14 سال کاهش يافته است، تاکنون 296 نوع بيماري ناشي از مصرف لوازم آرايشي و بهداشتي غيراستاندارد شناخته شده که شايع‌ترين آنها التهاب پوست، جوش‌هاي صورت، حساسيت پوستي، آلرژي، نازايي، سقط جنين بيماري‌هاي کبدي و انواع سرطان است.

لوازم آرايشي و بهداشتي جزو لوازم سلامت محور محسوب مي‌شوند بنابراين مسئوليت آن با وزارت بهداشت و سازمان غذا و داروست که در اين وزارتخانه قرار دارد اما واقعيت اين است که اين سازمان تقريبا هيچ نظارتي بر فروشگاههاي عرضه لوازم آرايشي ندارد و فقط بر داروخانه‌ها که محصولات ايراني را توزيع مي‌کنند، نظارت دارد. به همين علت محصولات قاچاق و تقلبي به وفور در بازار عرضه مي‌شود و تقريبا بدون هيچ مشکلي در سراسر کشور به فروش مي‌رسند.

اکثر لوازم آرايشي خارجي در ايران تقلبي هستند

«محمود آل بويه» مديرکل امور فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت که مسئول مستقيم اين حوزه است گفته است:‌ اکثر محصولات بهداشتي و آرايشي خارجي موجود در بازار تقلبي هستند و مصرف آنها از ضايعات پوستي تا کوري را براي مصرف کنندگان به دنبال دارد. در سال 97 به دليل مضيقه‌هاي ارزي که در آن سال وجود داشت واردات فرآورده‌هاي نهايي و بالک محصولات آرايشي و بهداشتي توسط وزارت صمت ممنوع شد و در زمان حاضر فقط چند قلم از اين محصولات استثنائاً به صورت محدود وارد کشور مي‌ شود و واردات عمده فرآورده‌هاي نهايي آرايشي به کشور ممنوع
است.

به گفته وي؛ وزارت بهداشت براي جلوگيري از شکل گيري بازار محصولات قاچاق سال گذشته نامه‌اي را به وزارت صنعت، معدن و تجارت ارسال و اعلام کرد با واردات بالک (فله‌اي) فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي خارجي به ايران موافق هستيم اما مجوز واردات فله‌‍اي و بالک اين محصولات توسط وزارت صمت هنوز صادر نشده است.

مديرکل امور فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي افزود:‌ اکنون کارخانجات داخلي فقط آزاد هستند، مواد اوليه را وارد کنند و خودشان محصول نهايي را بسازند. بسياري از مردم تمايل دارند کماکان از برندهاي معروف استفاده کنند اما اين برندها در بازار رسمي کشور در دسترس نيست. بنابراين برخي مصرف‌کنندگان مجبور هستند يا در مسافرت‌هاي خود به کشورهاي خارجي اين محصولات اصل را مستقيماً‌ از خارج از کشور خريداري کنند يا اينکه به بازار داخلي غيررسمي مراجعه کنند که اجناس و لوازم آرايشي و بهداشتي موجود در آن قاچاق يا تقلبي هستند. در اين بازار مصرف‌کننده، بيشتر پول برند اصلي را مي‌پردازد اما محصول تقلبي مي‌خرد. راهي نيز براي تشخيص آنکه اين کالاي قاچاق اصل است يا تقلبي ندارد. منظور از محصول تقلبي اين است که محصولات به صورت زيرزميني در داخل کشور پر مي‌شوند و صرفاً ظرف و بسته‌بندي فرآورده، مشابه محصول خارجي است.

«دکتر نيما بدري» داروساز در اين مورد گفت: مراکز عرضه لوازم آرايشي و بهداشتي در کشور سه دسته هستند که شامل داروخانه‌ها، فروشگاهها ، گالري‌هاي لوازم آرايشي و سايت‌هاي فروش آنلاين هستند. محصولات آرايشي هم شامل لوازم زيبايي مثل رژ لب، رنگ مو و امثال آن و هم کرم‌ها و لوازم مراقبت از پوست است که در خانه يا سالن‌هاي زيبايي استفاده مي‌شوند.

ممنوعيت واردات لوازم آرايشي از سال 1397

وي افزود: واردات لوازم آرايشي به کشور از حدود سال 97 با ابلاغ وزارت صنعت معدن و تجارت ممنوع شد. سازمان غذا و دارو نيز در اين سال دستورالعملي صادر و اعلام کرد که ديگر به واردات لوازم آرايشي و بهداشتي ساخته شده مجوز واردات نمي‌دهد و اين اقلام مي‌تواند به صورت بالک وارد کشور شده و در داخل بسته بندي و پر شود يا اينکه به صورت کامل توليد داخل باشد.

موسي احمدزاده، عضو هيات رئيسه انجمن واردکننگان لوازم آرايشي در اين مورد گفته است: مصوبه واردات بالک (فله‌اي) بيش از 6 ماه است که صادر شده است اما هنوز اين مصوبه ابلاغ نشده است. اين مصوبه مبتني بر واردات مواد لوازم آرايشي به فله‌اي است که در در داخل کشور در ظروف پر مي‌شود و پس از بسته بندي به بازار عرضه مي‌شود. شرکتهاي داخلي در صورت واردات لوازم آرايشي برند به صورت بالک و فله‌اي مي‌توانند به تدريج و به صورت مرحله‌اي فرمولاسيون اين محصولات را نيز به دست آورند و به اين ترتيب کيفيت محصولات توليد داخل افزايش مي‌يابد.

بدري کارشناس لوازم آرايشي و بهداشتي گفته است: در پي ممنوعيت واردات لوازم آرايشي خارجي به کشور يکسري شرکتهاي داخلي وارد عرصه توليد شدند. لوازم آرايشي توليد داخل عمدتا در داروخانه‌ها عرضه مي‌شوند که تحت نظارت سازمان غذا و داروست و تقريبا مي‌توان با 99 درصد اطمينان گفت که در داروخانه‌ها محصولات آرايشي بدون مجوز وجود ندارد.

در عوض هيچ نظارتي بر فروشگاهها، گالري‌ها و سايت‌ها و مراکز فروش آنلاين لوازم آرايشي و بهداشتي وجود ندارد. تعداد اين مراکز بيش از دو برابر تعداد داروخانه‌هاي کشور است و اکثر آنها از يکسري عمده فروش در چند پاساژ و بازار معروف تهران خريد مي‌کنند.

بدري افزود: گالري‌ها و فروشگاه‌هاي لوازم آرايشي دو دسته هستند يکسري به صورت تخصصي روي يکسري محصولات معدود کار مي‌کنند و يکسري که بزرگتر هستند همه انواع لوازم آرايشي را عرضه مي‌کنند و تقريبا مي‌توان گفت هيچ يک از محصولات اين فروشگاهها و مراکز فروش عمده آنها مجوز ندارد و به ندرت بتوان يک کالاي مجوزدار در بين آنها پيدا کرد. اين محصولات بدون مجوز که تقريبا همه بازار لوازم آرايشي کشور را ( به جز داروخانه‌ها) پر کرده‌اند، قاعدتا از مبادي مجاز وارد کشور نشده‌اند. اينها محصولات غير ايراني هستند که به وفور در فروشگاه‌ها و گالري‌ها عرضه مي‌شوند و تقريبا هيچ مشکلي هم براي عرضه آنها وجود ندارد.

قاچاق سازمان يافته لوازم آرايشي به کشور

وي گفت: بسياري از فروشندگان اين کالاها ادعا مي‌کنند که اين کالاها اصل هستند و مثلا از فرانسه، ايتاليا، بزريل، آلمان يا جاهاي ديگر آمده است اما اين کالاها دو دسته هستند، يکسري کالاهاي تقلبي هستند که به صورت زيرپله‌اي عمدتا در داخل توليد يا بسته بندي شده‌اند يا اينکه به صورت قاچاق وارد کشور مي‌شوند. اکنون بخش عمده بازار لوازم آرايشي در ايران قاچاق است. حجم آن بسيار بالا و در حد چند 10 هزار ميليارد عدد است بنابراين نمي‌تواند چمداني باشد و قاعدتا بايد يک قاچاق سازمان يافته بسيار گسترده باشد و اگر هم بيشتر آن زير پله‌اي باشد که واقعا فاجعه است.

در هر صورت بخش قابل توجهي از اين کالاها تقلبي و زير پله‌اي هستند که بر روي بطري‌هاي آنها در داخل چاپ مي‌زنند. بازار بزرگي براي چاپ روي بطري‌ها در ايران به همين علت ايجاد شده است، بطري‌هاي شبيه کالاي اصلي به اين شرکتها برده مي‌شود و بر روي آن شبيه برچسب برند اصلي چاپ مي‌شود و با مواد درست يا نادرست در داخل کشور پر مي‌شوند.

کارشناس لوازم آرايشي و بهداشتي گفت: بسياري از لوازم آرايشي در بازار ايران از اين دسته هستند، مثلا در 53 برند صافي و احياي مو در کشور فقط دو محصول مجوز قانوني دارند و بقيه يا قاچاق هستند يا به صورت زيرپله‌اي در داخل توليد شده‌اند اما توسط عمده فروش‌ها به صورت گسترده در بازار ايران توزيع مي‌شوند. شايد در هيچ کسب و کار ديگري اين حجم محصول غير قانوني در بازار کشور وجود نداشته باشد. در صنايع ديگر مثلا غذا به صورت محدود شايد تعدادي محصول مسافرتي هم در يک گوشه فروشگاه وجود داشته باشد اما در بازار لوازم آرايشي حدود 90 درصد بازار در اختيار لوازم غير قانوني و بدون مجوز است و در اين حجم بزرگ بازار تقريبا نيمي از محصولات لوازم قاچاق و نيمي کالاهاي تقلبي و زيرپله‌اي هستند.

وي تاکيد کرد: اين حجم بالاي لوازم آرايشي قاچاق در کشور به هيچوجه نمي‌تواند چمداني باشد. به نظر مي‌رسد با توجه به تعدد برندهاي خارجي لوازم آرايشي در کشور نمي‌تواند همه آنها در انحصار يک يا دو وارد کننده باشد و احتمالا تعداد بيشتري وارد کننده عمده اين محصولات به کشور وجود دارد که بدون مشکل اين لوازم آرايشي را وارد مي‌کنند و قاعدتا افراد شناخته شده‌اي هستند که به راحتي و بدون دغدغه مي‌توانند اين کالاهاي قاچاق را به صورت گسترده در بازار ايران توزيع کنند.

توزيع اين محصولات لوازم آرايشي قاچاق در بيشتر فروشگاه‌هاي لوازم آرايشي سطح شهرها به راحتي در حال انجام است و فروشندگان هم هيچ ترسي ندارند که احيانا يک بازرس از يکي از نهادهاي دولتي با آنها برخورد کند و جلوي فروش اين کالاها را که مجوز و پروانه‌اي براي فروش ندارند، بگيرد.

وي ادامه داد: بازرسي هاي سازمان غذا و دارو محدود به داروخانه‌هاست و به همين علت هيچ کدام از اين کالاهاي قاچاق در داروخانه‌ها پيدا نمي‌شود. به قدري بازرسي‌هاي سازمان غذا و دارو بر داروخانه‌ها شديد است که به ندرت يک داروخانه ممکن است جرأت کند و يک کالاهاي غير مجاز عرضه کند اما در عوض در گالري‌ها و فروشگاه‌هاي سطح شهر به ندرت مي‌توانيد يک کالاي مجوزدار پيدا کند.

با وجود تعدد توليدات برخي لوازم آرايشي قانوني در داروخانه‌ها، تمايل مردم بيشتر به خريد لوازم آرايش و برندهاي خارجي است به همين علت سهم بيشتر بازار لوازم آرايشي در خارج از داروخانه‌ها و فروشگاه‌هايي است که عمده محصولات آنها قاچاق است.

عوارض نگران کننده لوازم آرايشي غير قانوني در ايران، افزايش سرطان در آرايشگرها

اين داروساز گفت: نکته نگران کننده در مورد لوازم آرايش قاچاق در ايران اين است که بسياري از اين اقلام که محصولات تقلبي و زيرپله‌اي و بسيار شبيه محصولات اصلي هستند، سلامت مردم را به خطر انداخته‌اند. مثلا در مورد محصولات احياي مو با اين مساله مواجه هستيم. اولين نسل محصولات صافي و احياي مو، محصولات ژاپني بودند که از مشتقات سولفات دار استفاده مي‌کردند. اين مواد بوي خيلي بدي داشتند و به مرور منسوخ شدند. نسل بعدي اين محصولات از صافي‌هاي فرمالدهيد دار استفاده کردند که به صافي‌هاي برزيلي معروف بود.

بدري ادامه داد: فرمالدهيد يک ماده فوق العاده سمي است به همين علت حتي کمترين مقدار آن در لوازم آرايشي در دنيا ممنوع شده است. بر اساس اعلام آژانس دارويي اروپا مقدار مجاز فرمالدهيد در لوازم آرايشي حداکثر مي‌تواند حدود دو هزارم درصد باشد، اين مقداري است که نمي‌شود از مواد آرايشي جدا کرد و در اين حد خطر زيادي ايجاد نمي‌کند اما در صافي‌هاي موي غير مجاز قاچاق و تقلبي موجود در بازار ايران ميزان فرمالدهيد حدود 10 و گاهي تا 15 درصد است که ميزان بسيار خطرناک و چند ده هزار برابر ميزان مجاز است و هيچ جاي دنيا تا اين اندازه مواد سمي در اين محصولات آرايشي وجود ندارد.

وي گفت: براي بررسي ميزان فرمالدهيد صافي‌ها و مواد احياي موي موجود در بازار ايران، تعدادي از اين محصولات را به يک آزمايشگاه مورد تاييد سازمان غذا و دارو فرستاديم و متوجه شديم که ميزان فرمالدهيد موجود در آنها بين 5.5 تا 15 درصد بود که بسيار وحشتناک است. فرمالدهيد يک ماده بسيار خطرناک است که تقريبا در همه محصولات احياي مو موجود در فروشگاه‌هاي لوازم آرايشي به ميزان بسيار زياد وجود دارد؛ حتي محصولاتي که روي جعبه آنها ادعا شده بدون فرمالدهيد هستند نيز اگر آزمايش شوند مشخص مي‌شود حداقل 5 درصد فرمالدهيددارند.

روي بسياري از اين محصولات که فرمالدهيد بالايي هم دارند نوشته شده ساخت آلمان يا ايتاليا، معلوم است که محصولي با اين حجم بالا از ماده سمي فرمالدهيد نمي‌تواند در اروپا توليد شود، چون در اروپا ممنو ع است. اين نشان مي‌دهد سازندگان اين محصولات هيچ شناختي از فرمولاسيون آنها ندارند. حدس مي‌زنم برخي از اين محصولات در چين يا پاکستان به صورت غيرقانوني توليد و وارد بازار ايران مي‌شوند.

کارشناس لوازم آرايشي افزود: خودم در يکي از نمايشگاه‌هاي لوازم آرايشي با يک فرد چيني برخورد کردم که مي‌گفت عين يک محصول اروپايي را به صورت بالک در بشکه به شما تحويل مي‌دهم و شما مي‌توانيد در ايران آن را در بطري پر کنيد و برچسب بزنيد. روي بسته‌بندي برخي از اين محصولات تقلبي به صورت واضح غلط‌هاي تايپي و املايي وجود دارد و نشان مي‌دهد که اين محصولات به طور قطع اصل و اروپايي نيستند.

بدري درباره عوارض مصرف فرمالدهيد در لوازم آرايشي گفت:‌ تعداد قابل توجهي از آرايشگرهايي که در ايران از اين مواد آرايشي تقلبي از جمله احيا کننده‌هاي مو يا رنگ موهاي غيرمجاز استفاده مي‌کنند به علت عوارض اين ماده به سرطان مبتلا شده‌اند. اين مواد در واقع ساختار سلولي را در بدن از بين مي‌برند و باعث انواع سرطان مي‌شوند، در هر فردي ممکن است يک نوع سرطان را به وجود بياورد اما سرطان کليه، ريه، کبد و آسيب‌هاي مغزي و پارکينسون از جمله عوارض اين لوازم آرايشي غير مجاز هستند که در بين مصرف کنندگان اين محصولات ديده مي‌شود.

اين داروساز گفت: مشکلات تنفسي از جمله آسم و COPD نيز در بين مصرف کنندگان اين محصولات آرايشي و به خصوص آرايشگران بسيار زياد است. بسياري از آرايشگران اين مشکلات را باور نمي‌کنند و فکر مي‌کنند اين عوارض مربوط به آنها نيست و احتمال بروز چنين عوارضي براي آنها کم است در حالي که اصلا اين طور نيست. اصلا معلوم نيست چه کسي مسئول نظارت بر اين بازار است. سازمان غذا و دارو مي‌گويد فقط به محصولات ايراني مجوز مي‌دهد که در داروخانه‌ها توزيع مي‌شوند و سطح نظارتي اين سازمان هم داروخانه‌ها هستند بنابراين احتمالا اتحاديه صنف فروشندگان لوازم آرايشي بايد در اين زمينه نظارت داشته باشند که در عمل هيچ نظارتي را ندارند.

سازمان غذا و دارو به سلامت مردم اولويت بدهد

بدري ادامه داد: راه حل اين مساله اين است که برندهاي خارجي هم بتوانند در داخل تحت نظارت سازمان غذا و دارو توليد داشته باشند و محصولات آنها تحت نظارت اين سازمان وارد بازار شود. جدا از مسائل اقتصادي و رقابتي که در بازار وجود دارد سازمان غذا و دارو بايد اولويت را به سلامت مردم بدهد، به هر حال برندها و محصولات خارجي در ايران مشتري دارند و اين حق مردم است که محصول سالم و بدون عارضه‌اي را در اختيار داشته باشند اما ممنوعيت واردات اين حق را از مردم مي‌گيرد. البته اين مشکل هم وجود دارد که در صورت آزاد شدن واردات برندهاي معروف لوازم آرايشي، برخي شرکتها باز هم همين مسير فعلي را ادامه بدهند و نوع تقلبي يا غير اصل اين محصولات را از چين يا پاکستان با قيمت ارزانتر وارد کنند، چون حاشيه سود بسيار بيشتري دارد به خصوص اينکه روي اين محصولات درج نمي‌شود که ساخت چين يا جاي ديگري است و نام کشور سازنده اصلي قيد مي‌شود.

اين داروساز افزود: در مورد ساير لوازم آرايشي هم مشکلات و عوارض جدي وجود دارد؛ به طور مثال بسياري از رژ لب‌ها حاوي مقادير زياد و خطرناک سرب هستند که براي زنان و مصرف‌کنندگان آنها بسيار خطرناک است. تنها راه‌حل اساسي اين است که سازمان غذا و دارو همانند داروخانه‌ها بر گالري‌ها و فروشگاه‌هاي لوازم آرايشي سطح شهرها هم نظارت داشته باشد. اگر قرار است محصولات و لوازم آرايشي اصل از برندهاي معروف وارد شود، باز هم اگر در سطح بازار نظارت نباشد، تقلب ادامه مي‌يابد.

منبع: ايرنا