افزايش روند مصرف مواد مخدر و روانگردان در ميان زنان

کارشناسان هشدار مي‌دهند که افزايش گرايش زنان و به‌ويژه دختران نوجوان به مصرف سيگار، الکل و مواد روانگردان مي‌تواند پيامد‌هايي فراتر از آسيب‌هاي فردي داشته باشد و سلامت نسل‌هاي آينده را نيز تحت‌تأثير قرار دهد.

خانواده به‌عنوان مهم‌ترين نهاد اجتماعي، زماني که با معضل اعتياد زنان روبه‌رو مي‌شود، بخشي از کارکرد حمايتي و تربيتي خود را از دست مي‌دهد. از همين رو، اعتياد زنان تنها يک آسيب فردي نيست بلکه پيامد‌هاي آن در ابعاد خانوادگي، اجتماعي و حتي اقتصادي نيز قابل مشاهده است.

باتوجه به تغيير الگوي مصرف مواد در ايران و جهان به‌تازگي اميرحسين ياوري، معاون پيشگيري و درمان ستاد مبارزه با موادمخدر در اين زمينه هشدار داده که «گزارش‌هاي جديد نشان مي‌دهد قدرت اثرگذاري برخي مواد، به‌ويژه مشتقات کانابيس، در سال‌هاي اخير افزايش يافته و در ايران حدود يک ميليون نفر مصرف‌کننده تفنني مواد هستند.»

او با بيان اين‌که در مجموع نزديک به سه ميليون و 800 هزار نفر در کشور به نوعي درگير مصرف موادمخدر هستند، مي‌افزايد: «حدود 9 درصد مصرف‌کنندگان موادمخدر را زنان تشکيل مي‌دهند. اگرچه اين رقم نسبت به ميانگين برخي مناطق جهان متفاوت است، اما در سال‌هاي اخير گرايش زنان به مصرف موادي مانند ترياک و همچنين گل افزايش يافته است.»

در همين زمينه محمدرضا قديرزاده، پژوهشگر و درمانگر اعتياد در گفت‌و‌گو با جام‌جم با اشاره به تغيير الگوي آسيب‌هاي اجتماعي مي‌گويد: «بررسي‌ها نشان مي‌دهد ميزان رشد مصرف موادمخدر در ميان زنان طي دهه اخير از مردان بيشتر بوده است.»

او مي‌افزايد: «البته از نظر تعداد، همچنان مردان مصرف‌کنندگان اصلي هستند، اما سرعت افزايش اين آسيب در زنان نگران‌کننده است و اين موضوع تنها به اعتياد محدود نمي‌شود؛ در بسياري از آسيب‌هاي اجتماعي نيز نرخ رشد در زنان بيش از مردان است.»

قديرزاده رشد مصرف الکل در ميان زنان را يکي از جدي‌ترين نگراني‌هاي حوزه سلامت اجتماعي مي‌داند و اظهار مي‌کند: «باوجود ممنوعيت قانوني و شرعي مصرف مشروبات الکلي در کشور، طي سال‌هاي اخير مصرف الکل به‌ويژه در ميان زنان، افزايش قابل‌توجهي داشته است. سرعت رشد مصرف الکل در زنان حتي از مردان نيز بيشتر شده و اين مسأله زنگ خطري جدي محسوب مي‌شود؛ زيرا سلامت زنان ارتباط مستقيمي با سلامت نسل آينده دارد و مصرف الکل مي‌تواند زمينه بروز ناهنجاري‌ها و بيماري‌هاي جنيني را فراهم کند.»

مصرف مخدر‌هايي که معمولا کم‌خطر تلقي مي‌شوند مانند سيگار، الکل و گل مي‌تواند زمينه‌ساز گرايش به موادمخدر سنگين‌تر از جمله ترياک، هروئين، شيشه و انواع مواد روانگردان جديد باشد. به همين دليل، بي‌توجهي به روند‌هاي کنوني مي‌تواند در سال‌هاي آينده ابعاد گسترده‌تري از آسيب‌هاي ناشي از اعتياد را رقم بزند.

قديرزاده توضيح مي‌دهد: «آنچه در حداقل يک دهه اخير مشاهده مي‌کنيم، افزايش ريسک‌پذيري زنان در حوزه‌هاي مختلف است. اين موضوع مي‌تواند ريشه در تغييرات فرهنگي و اجتماعي داشته باشد که تحليل آن برعهده جامعه‌شناسان است، اما واقعيت ميداني نشان مي‌دهد رفتار‌هاي پرخطر در ميان زنان افزايش يافته است.»

او با اشاره به پيامد‌هاي اين روند مي‌گويد: «در سال‌هاي اخير موارد ابتلا به HIV در ميان زنان افزايش يافته که بخش عمده آن ناشي از روابط جنسي پرخطر و بدون اقدامات پيشگيرانه است. همچنين الگوي انتقال HIV در کشور از مصرف تزريقي موادمخدر به سمت انتقال از طريق روابط جنسي تغيير کرده است.»

اين درمانگر اعتياد همچنين درباره افزايش ابتلا به ويروس HPV هشدار مي‌دهد و مي‌گويد: «رشد ابتلا به ويروس HPV يا زگيل تناسلي در سال‌هاي اخير بسيار چشمگير بوده و مي‌توان آن را چند برابر يا حتي تصاعدي توصيف کرد. در حالي‌که اجراي برنامه‌هاي واکسيناسيون HPV در مقطعي مطرح شده بود، اين برنامه‌ها ادامه پيدا نکرد و اکنون آثار اين خلأ در افزايش موارد ابتلا در جامعه قابل مشاهده است.»

به باور کارشناسان، افزايش مصرف موادمخدر و روانگردان در ميان زنان تنها به گسترش اعتياد محدود نمي‌شود بلکه مي‌تواند پيامد‌هاي گسترده‌اي براي سلامت عمومي، بنيان خانواده و آينده جامعه به همراه داشته باشد. کارشناسان حوزه اعتياد معتقدند کشور هم‌اکنون با مجموعه‌اي از چالش‌هاي مرتبط در حوزه سلامت رفتاري و جنسي روبه‌رو است که نيازمند سياست‌گذاري، آموزش و مداخلات مؤثر است.

قديرزاده در اين‌باره مي‌گويد: «يکي از مهم‌ترين پيامد‌هاي افزايش مصرف مواد در زنان، شکل‌گيري نسلي از نوجوانان و جوانان است که پيش از ورود به زندگي مشترک، درگير رفتار‌هاي پرخطر شده‌اند.»

او مي‌افزايد: «در گذشته، اگر پدر خانواده مصرف‌کننده مواد بود، مادر معمولا نقش محافظ خانواده را برعهده داشت و تاحد زيادي از آسيب ديدن فرزندان و کانون خانواده جلوگيري مي‌کرد، اما امروز با افزايش مصرف سيگار، گل، حشيش، الکل و ساير موادمخدر در ميان دختران نوجوان و زنان جوان، اين الگو در حال تغيير است.»

 افرادي که با چنين آسيب‌هايي وارد زندگي مشترک مي‌شوند، ممکن است در تشکيل و حفظ يک خانواده پايدار با چالش‌هاي بيشتري مواجه شوند. تداوم اين روند مي‌تواند در بلندمدت پيامد‌هايي همچون کاهش سلامت جسمي و رواني مادران آينده، افزايش آسيب‌هاي اجتماعي و تضعيف کارکرد حمايتي خانواده را به دنبال داشته باشد؛ موضوعي که ضرورت توجه جدي سياست‌گذاران و نهاد‌هاي مسئول را دوچندان مي‌کند.

قديرزاده، مهم‌ترين راهکار مقابله با اين روند را ارتقاي آگاهي عمومي مي‌داند و مي‌گويد: «فرهنگسازي و اطلاع‌رساني صحيح، مؤثرترين ابزار براي پيشگيري است. مردم بايد نسبت به پيامد‌هاي مصرف موادمخدر، مشروبات الکلي و رفتار‌هاي جنسي پرخطر آگاهي کافي داشته باشند. متأسفانه در کشور ما گاهي تصور مي‌شود صحبت کردن درباره اين موضوعات به معناي ترويج آنهاست، در حالي که سکوت، زمينه گسترش آسيب‌ها را فراهم مي‌کند.»

او ادامه مي‌دهد: «اگر سال‌ها قبل درباره HIV اطلاع‌رساني گسترده‌تر و صريح‌تري انجام مي‌شد، احتمالا امروز با تعداد کمتري از مبتلايان روبه‌رو بوديم. اين موضوع درباره HPV و مصرف الکل نيز صدق مي‌کند. بسياري از جوانان تصور مي‌کنند تنها دليل منع مصرف الکل، ملاحظات شرعي است، در حالي که آثار زيانبار آن بر سلامت جسم و روان، کاملا اثبات شده است.»

اين پژوهشگر با اشاره به تجربه ساير کشور‌ها مي‌گويد: «حتي در کشور‌هايي که مصرف الکل قانوني است، قوانين سختگيرانه‌اي براي فروش آن به افراد زير 18 سال و همچنين عرضه دخانيات وجود دارد.»