اسلام‌هراسي آنلاين در آفريقاي جنوبي

براساس گزارش شبکه خبري الجزيره انگليسي، صدها نفر از اعضاي خانواده و اهالي جامعه در مراسم تشييع او در منطقه روستايي «نقوتو» در شمال استان «کوازولو-ناتال» در آفريقاي جنوبي، حضور يافتند. منطقه‌اي که مسيحيت و باورهاي سنتي آفريقايي در آن غالب است و مسلمانان اقليتي بسيار کوچک در آن به شمار مي‌روند.

نگوبانه در سال‌هاي پاياني عمر و پس از مشاهده ايمان و پايبندي نوه جوانش به اسلام، مسلمان شده بود.

پس از مرگ او، خانواده به خواسته‌اش احترام گذاشتند. مراسم خاکسپاري او مطابق آيين‌هاي اسلامي برگزار شد و سپس پيکرش در قطعه خانوادگي قبرستان روستا به خاک سپرده شد. براي جامعه‌اي که آشنايي چنداني با آيين‌هاي خاکسپاري اسلامي نداشت، اين مراسم تجربه‌اي تازه بود.

اما اين مراسم به جنجال تبديل نشد و همين تفاوت در آفريقاي جنوبي اهميت فزاينده‌اي پيدا کرده است.

گسترش ادبيات ضداسلامي در فضاي مجازي

در ماه‌هاي اخير، ادبيات ضداسلامي در فضاي آنلاين آفريقاي جنوبي بيشتر به چشم آمده و با بحث داغ ملي درباره مهاجرت و جنبش‌هاي ضد مهاجران، تلاقي پيدا کرده است.

در برخي پست‌هاي منتشرشده در شبکه‌هاي اجتماعي، مسلمانان به تلاش براي تصاحب آفريقاي جنوبي متهم شده‌اند، تعلق آنان به اين کشور زير سؤال رفته و سازمان‌هاي مسلمان به استفاده از فعاليت‌هاي خيريه و فقر براي مسلمان‌کردن سياه‌پوستان آفريقاي جنوبي متهم شده‌اند.

در يکي از پست‌هاي شبکه‌هاي اجتماعي، درباره سازمان بشردوستانه «هديه‌اي از سوي بخشندگان» اعتراض شده بود که اين نهاد با اصرار بر ترويج باورهاي مسلمانان در آفريقاي جنوبي باعث آزار مردم شده است.

در پستي ديگر ادعا شده بود که بيشتر خارجي‌هاي آفريقاي جنوبي مسلمان هستند و اگر نگاه کنيد، بيشتر کشورهايي که با جنگ روبه‌رو هستند، کشورهاي مسلمان‌اند نه مسيحي.

برخي ديگر نيز مسلمانان را متهم کرده‌اند که جوامع گرفتار فقر را هدف قرار مي‌دهند و آنها را به اسلام دعوت مي‌کنند.

اما در تپه‌ها و روستاهاي سرسبز منطقه نقوتو، تصوير متفاوت است.

زندگي مسالمت‌آميز مسلمانان در جوامع محلي

«ساموکليسيوه نگوبانه» مي‌گويد که نخستين آشنايي او با مسلمانان از طريق مغازه‌داران هندي در شهر نزديک محل زندگي‌اش شکل گرفت.

او به شبکه الجزيره انگليسي گفت: ما هرگز مشکلي نداشته‌ايم. بعضي افراد درباره اينکه آنها [مسلمانان] چه کارهايي انجام مي‌دهند کنجکاوند، اما هيچ مشکلي وجود نداشته است.

وقتي برادرش، «کِت وکوثولا دلامه» در سال 2012 ميلادي و در نوجواني مسلمان شد، اين موضوع تقريباً هيچ مسئله‌اي ايجاد نکرد.

اسلام‌هراسي آنلاين در آفريقاي جنوبي؛ تهديدي واقعي يا بزرگ‌نمايي فضاي مجازي؟

دلامه که اکنون 26 سال دارد و يکي از معدود مسلمانان شناخته‌شده در روستاي خود است، آن‌قدر براي همسايگانش آشناست که پوشش اسلامي او بيشتر موضوع شوخي تا خصومت است. يکي از همسايگان با شوخي به او مي‌گويد که لباس زنانه پوشيده است.

او در حالي که کنار محل دفن پدربزرگش ايستاده بود، به شبکه الجزيره انگليسي گفت: در اين جوامع، هماهنگي و احترام وجود دارد. مردم واقعاً به دين من احترام مي‌گذارند.

اين تضاد يک پرسش مهم را مطرح مي‌کند که آيا آفريقاي جنوبي واقعاً شاهد افزايش اسلام‌هراسي است يا شبکه‌هاي اجتماعي باعث شده‌اند يک پديده حاشيه‌اي بسيار بزرگ‌تر از اندازه واقعي خود به نظر برسد؟

جامعه‌اي کوچک، اما با ريشه‌هاي تاريخي

مسلمانان اقليتي کوچک در آفريقاي جنوبي هستند. سرشماري سال 2022 ميلادي اين کشور، تعداد مسلمانان آفريقاي جنوبي را کمتر از يک ميليون نفر معادل حدود 1.6 درصد جمعيت اين کشور، اعلام کرد.

با اين حال، رهبران مسلمان آفريقاي جنوبي ارقام بالاتري ارائه مي‌کنند و برخي جمعيت مسلمانان اين کشور را بين 2 تا 5 ميليون نفر برآورد مي‌کنند.

حضور اسلام در آفريقاي جنوبي اما به قرن‌ها پيش بازمي‌گردد. مسلمانان از مسيرهاي مختلف از جمله بردگي و تبعيد سياسي از بخش‌هايي از آسيا و جهان اقيانوس هند در دوران استعمار هلند از قرن هفدهم ميلادي وارد منطقه کيپ شدند. پيش از ورود «شيخ يوسف ماکاساري» در سال 1694 ميلادي که يک عالم مسلمان و تبعيدي سياسي بود، مسلمانان در منطقه کيپ حضور داشتند.

امروزه جامعه مسلمانان آفريقاي جنوبي شامل نوادگان مسلماناني است که قرن‌ها پيش به منطقه کيپ آورده شدند، آفريقاي جنوبي‌هايي با تبار هندي که خانواده‌هايشان نسل‌ها در اين کشور زندگي کرده‌اند، مسلمانان سياه‌پوست آفريقايي، تازه‌مسلمانان و مهاجران جديدتر است.

دلامه معتقد است تلاش براي تحريک مردم عليه مسلمانان عمدتاً از جوامع روستايي سرچشمه نمي‌گيرد.

او مي‌گويد: حرکت سازمان‌يافته براي ايجاد نفرت عليه مسلمانان در آفريقاي جنوبي در سطح جامعه محلي نيست. اگر به کساني نگاه کنيد که در حال بسيج مردم هستند، آنها از روستاها نيستند، بلکه افرادي در شهرها و خوابگاه‌ها هستند.

او مي‌افزايد: کساني که پشت اين جريان هستند، نقاط حساس را مي‌شناسند. اگر واقعاً بخواهيد شکاف ايجاد کنيد، از ادبيات قبيله‌اي استفاده مي‌کنيد و افرادي را که بسيج و تحريک مي‌کنيد، در خوابگاه‌ها هستند، چون شرايط زندگي در آنجا مناسب نيست.

آفريقاي جنوبي از زمان پايان آپارتايد بارها شاهد موج‌هايي از خشونت‌هاي بيگانه‌ستيزانه بوده است. خشونت‌هايي که اغلب مهاجران ديگر کشورهاي آفريقايي بيشترين آسيب را از آنها ديده‌اند.

اکنون اين پرسش مطرح است که آيا بخشي از همين ادبيات ضد مهاجران در حال هدف قرار دادن مسلمانان نيز هست؟

اسلام‌هراسي گسترده‌اي وجود ندارد

«تمبيسا فاکوده» تحليلگر سياسي و روزنامه‌نگار مسلمان آفريقاي جنوبي در گفت‌وگو با شبکه الجزيره انگليسي معتقد است نگراني‌ها درباره اسلام‌هراسي گسترده بيش از اندازه بزرگ‌نمايي شده است.

او مي‌گويد: من استدلال مي‌کنم که هيچ اسلام‌هراسي گسترده يا سازمان‌يافته و برنامه‌ريزي‌شده‌اي عليه مسلمانان در آفريقاي جنوبي وجود ندارد. چنين چيزي نداريم.

فاکوده وجود ادبيات ضداسلامي در فضاي مجازي آفريقاي جنوبي را مي‌پذيرد، اما معتقد است نبايد آن را به‌طور خودکار نشانه اسلام‌هراسي در کل جامعه اين کشور دانست.

او مي‌افزايد: درست است، اما اين فقط آفريقاي جنوبي نيست. اين مسئله‌اي جهاني است... در آفريقاي جنوبي هم بله، درست است. هميشه افرادي متعصب وجود خواهند داشت و برخي نيز ملي‌گراي افراطي زولو يا ملي‌گراي افراطي خواهند بود.

فاکوده همچنين معتقد است جوامع مسلمان بايد با اتهام‌هاي مربوط به نژادپرستي و شيوه‌هاي استثمارگرانه نيروي کار در ميان خود نيز روبه‌رو شوند و نبايد هر انتقادي را تعصب مذهبي تلقي کنند.

او مي‌گويد: اين مسئله يک طوفان در فنجان است. چيزي که من را نگران مي‌کند، اين ديگري‌سازي از سوي مسلماناني است که مي‌خواهند خود را قرباني نشان دهند و خودشان را در اين مسير قرار دهند. اين بسيار خطرناک است.

آنچه در فضاي مجازي آغاز مي‌شود، هميشه در همان‌جا نمي‌ماند

«مولانا سليمان راوات» از رهبران مذهبي مسلمانان آفريقاي جنوبي به شبکه الجزيره انگليسي گفت که اگرچه بيشتر مردم عادي آفريقاي جنوبي اسلام‌هراسانه نيستند، اما درباره آينده بايد محتاط بود.

او مي‌گويد: در عين حال، فکر مي‌کنم در سطح جامعه، مردم آفريقاي جنوبي در مجموع اسلام‌هراس نيستند و شاخص‌هاي مختلفي براي اثبات اين موضوع وجود دارد.

با اين حال، راوات هشدار مي‌دهد که ادبيات منتشرشده در فضاي مجازي آفريقاي جنوبي مي‌تواند به‌مرور بر نگرش مردم اين کشور تأثير بگذارد.

او مي‌گويد: فکر نمي‌کنم بتوانيم به آن سوي افراط برويم و اين موضوع را ناديده بگيريم. بايد درک کنيم که برخي واقعيت‌هاي سياسي جهاني وجود دارند و پروژه اسلام‌هراسي با اين دستورکارهاي جهاني همسو است. بنابراين اگر نسبت به آن بي‌تفاوت يا سهل‌انگار شويم، آنچه مردم در فضاي آنلاين در معرض آن قرار مي‌گيرند، مي‌تواند بر ذهنيت و نوع تفکر آنها تأثير بگذارد.

راوات معتقد است گاهي هويت مسلمان به‌عنوان نشانه‌اي از کمتر آفريقاي جنوبي بودن يک فرد معرفي مي‌شود. در حالي که از نظر او، چنين فرضي نادرست است.

او مي‌گويد: من فکر مي‌کنم آنها عميقاً مذهبي و عميقاً ميهن‌دوست هستند و هيچ تناقضي ميان اين دو وجود ندارد.

او اضافه مي‌کند که فرزندانش، مسلمانان آفريقاي جنوبي نسل پنجم با تبار هندي هستند.

راوات بيان مي‌کند: آنها ديگر آن زبان را صحبت نمي‌کنند. آنها به اندازه هر فرد ديگري آفريقاي جنوبي هستند.

2 آفريقاي جنوبي؟

در منطقه روستايي نقوتو، اسلام از طريق الگوريتم شبکه‌هاي اجتماعي وارد زندگي مردم نمي‌شود، بلکه از طريق يک همسايه وارد مي‌شود.

مادر دلامه براي مهمانان، غذايي حلال آماده مي‌کند. دلامه پيش‌تر در يک نشست محلي براي مردم توضيح داده بود که مسلمانان نيز معتقدند عيسي پيامبر خداست.

روستاييان با دقت به سخنان او گوش دادند و در خواندن نغمه‌هايي به زبان زولو در ستايش خدا نيز مشارکت کردند.

در حال حاضر، فاصله ميان گفت‌وگوهاي آنلاين و زندگي واقعي در جوامعي مانند نقوتو همچنان قابل توجه است.

اما راوات معتقد است اين مسئله نبايد باعث شود احتمال شکل‌گيري خصومت عميق‌تر در آينده ناديده گرفته شود.

او مي‌گويد: بهتر است پيشگيرانه عمل کنيم تا اينکه بعداً واکنش نشان دهيم. اين يک واقعيت جهاني است و طي 20 سال گذشته وجود داشته است. اينکه اين وضعيت در آفريقاي جنوبي افزايش يابد و پيامدهاي جدي داشته باشد، شايد بعيد باشد، اما غيرممکن نيست.