ارتفاعات ترکيه در مرز با ايران مانع عبور بارش و جريان ابر مي‌شود

به گزارش خبرگزاري مهر، مهدي رهنما رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور، مهدي رهنما رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور در گفت‌وگو با خبرنگار پايگاه خبري وزارت راه و شهرسازي، درباره تفاوت بارش‌ها در ايران با برخي کشورهاي همسايه و هم مرز اظهار کرد: مهم‌ترين و اصلي‌ترين دليل تفاوت ملموس بارش در دو سوي مرز ايران و ترکيه تطابق مرز سياسي دو کشور با مرز طبيعي (جغرافيايي) است و حوضه‌هاي آبريز دو سوي مرز سياسي قرار دارد.

وي ادامه داد: حوضه‌هاي آبريز درياچه اروميه و رود ارس دقيقاً در مرز سياسي ايران و ترکيه بسته شده بنابراين ما با حوضه‌هاي آبريز متفاوت در دو طرف مرز مواجه هستيم، بر اساس تعاريف موجود نيز، حوضه آبريز محدوده يا منطقه‌اي محصور بين خط الراس کوه‌ها و مناطق مرتفع است که آب سطحي ناشي از بارش باران و برف و يا روان‌آب ناشي از ذوب برف به سمت يک نقطه واحد در آن محدوده محصور که نقطه خروجي حوضه است، جاري مي‌شود.

رهنما افزود: مرز حوضه‌هاي آبريز درياچه اروميه و رودخانه ارس، هر دو بر روي مرز سياسي ايران و ترکيه منطبق هستند. به عبارتي بارش درون حوضه‌اي آن‌ها، چه به صورت باران يا برف با حوضه‌هاي مجاور واقع در کشور ترکيه متفاوت است.

رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور تاکيد کرد: همينطور بايد در نظر داشت که ارتفاعات سمت ترکيه بلندتر از ارتفاعات سمت ايران است و اين ارتفاعات مانع عبور بارش و جريان‌هاي آب و هوايي کوچک مقياس و محلي مي‌شود. نمونه بارز داخلي آن رشته کوه‌هاي البرز است که مانع نفوذ رطوبت به دامنه‌هاي جنوبي البرز شده و تفاوت ميزان بارش و نوع پوشش گياهي در دو سوي البرز را باعث شده است.

رهنما اظهار کرد: تفاوت بارش در دو سوي مرز ايران و ترکيه تنها به دليل شرايط متفاوت توپوگرافي و تطبيق مرز سياسي بر مرز طبيعي است.

به گفته رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور اين مساله در سال‌هاي گذشته هم وجود داشته و بررسي نقشه‌هاي پوشش برف ايران و ترکيه در 20 سال گذشته هم همين شرايط را نشان مي‌دهد.

بارورسازي ابرها در اقليم ايران نتيجه بخش نيست

رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور در ادامه به مساله بارورسازي ابرها اشاره کرد و گفت: اين روش در دنيا در حد تحقيقات مطرح است و بارورسازي ابرها در مقياس بزرگ در هيچ کشوري گزارش نشده است.

رهنما توضيح داد: بارورسازي ابرها روشي است که به عنوان تکنيک اصلاح آب و هوا شناخته مي‌شود. اين تکنيک به طور مصنوعي آب و هوا را با افزايش توانايي ابرها براي توليد به اصطلاح «باران مصنوعي» يا برف، تغيير مي‌دهد که مي‌تواند به برآورده کردن نيازهاي بارشي يک منطقه خاص کمک کند. با اين حال، بارورسازي ابرها سابقه‌اي تا حدودي بحث برانگيز دارد و نگراني‌هايي در مورد اثربخشي و پتانسيل ايجاد آسيب وجود دارد. با مطرح شدن بحث مبارزه با تغييرات اقليمي، اين تکنيک بيش از قبل مورد بررسي قرار گرفته و اين سوال ايجاد مي‌شود که آيا بارورسازي ابرها سلاحي مؤثر در برابر گرمايش جهاني است يا در واقع ضرر بيشتري نسبت به فايده دارد؟

وي افزود: در بارورسازي ابرها با تزريق موادي مانند پديده نقره، پديده پتاسيم، يخ خشک (دي اکسيد کربن جامد)، پروپان مايع يا نمک به ابرها به منظور ايجاد بارش، با پراکندگي اين مواد، فرآيندهاي ميکرو فيزيکي درون ابر تغيير مي‌کنند و بارش بهبود مي‌يابد. ابرها از قطرات کوچک آب يا بلورهاي يخ تشکيل شده‌اند که وقتي بخار آب در جو سرد مي‌شود و در اطراف ذره‌اي از غبار يا نمک شناور در هوا متراکم مي‌شود، تشکيل مي‌شوند بارورسازي ابرها اين فرآيند را با معرفي ذراتي تحريک مي‌کند که به عنوان هسته يخ عمل مي‌کنند و به کريستال‌هاي يخ اجازه تشکيل مي‌دهند که وقتي به اندازه کافي سنگين باشد به صورت باران يا برف به زمين مي‌ريزند.

شرايط مورد نياز براي نتيجه بخش بودن روش بارورسازي ابرها

رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور ادامه داد: براي شروع يا ادامه عمليات بارورسازي ابرها در هر منطقه‌اي شرايط آب و هوايي و همچنين خصوصيات فيزيکي ابر مناسب بايد وجود داشته باشد. بر اساس منابع موجود اولين و مهمترين مرحله در بارورسازي ابرها پيش بيني از شرايط موجود است و همچنين وجود پوشش ابر به وسعت حداقل 50 درصد منطقه مورد نظر ضروري است.

وي گفت: همچنين وجود ابرهاي با ضخامت کافي ضروري است، به طوري که کف ابرها حداقل به اندازه بلندترين قله‌هاي کوهستاني منطقه ضخامت داشته باشد، اين شرايط پتانسيل بارش را در مناطق مورد نظر فراهم مي‌کنند. لذا وجود ابرهاي با ضخامت زياد نيز از ضروريات پروژه‌هاي بارورسازي ابر است.

رهنما با بيان اينکه اطلاع از سمت و سرعت باد که براي انتقال ذرات بارورکننده به سمت مناطق هدف نيز نقش عمده‌اي در موفقيت بارورسازي ابر دارد، افزود: علاوه بر پارامترهاي ذکر شده در بالا وجود آب مايع فوق سرد در ابرها شرط لازم براي باروري موفق ابرها است. اين پارامتر به طور معمول در تمام مناطق مورد نظر اندازه گيري نمي‌شود اما جهت اخذ تصميم براي شروع عمليات بارورسازي در هر منطقه بايد مورد توجه جدي قرار مي‌گيرد.

کدام کشورها از روش بارورسازي ابرها استفاده کردند؟

رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور در ادامه به تجربه کشورها در به‌کارگيري روش بارورسازي ابرها اشاره کرد و گفت: بارورسازي ابرها در کشورهايي نظير آمريکا، چين، استراليا، فرانسه، اسپانيا، امارات متحده عربي و عربستان در مقياس‌هاي مطالعاتي و محلي انجام مي‌شود.

وي افزود: نمونه بارز آن آمريکاست که از بارورسازي ابرها در کاليفرنيا که از ايالت‌هاي خشک است، استفاده مي‌کند و هدف آن افزايش عرضه آب در مخازن پشت سدهاست و در مقياس کوچک اين کار را انجام مي‌دهد.

رهنما يادآور شد: يکي ديگر از جنبه‌هاي مهم بحث، اثرات هواشناسي بارورسازي ابرها است. نگراني‌هايي وجود دارد که تغيير الگوهاي بارش در يک منطقه مي‌تواند به طور ناخواسته بر سيستم‌هاي آب و هوايي در منطقه ديگر تأثير بگذارد و منجر به تغييرات پيش بيني نشده در آب و هواي محلي شود. اين پيامدهاي ناخواسته به طور بالقوه مي‌تواند چرخه‌هاي آب و هواي طبيعي را مختل کند و بر کشاورزي و اکوسيستم در مناطق فراتر از منطقه مورد نظر تأثير بگذارد.

وي افزود: همچنين بايد به اين نکته توجه کرد که ملاحظات اخلاقي و قانوني در پروژه‌هاي بارورسازي ابر خيلي تاکنون موردتوجه قرار نگرفته است. ايده دستکاري آب و هوا سوالاتي را در مورد مالکيت و کنترل منابع طبيعي ايجاد مي‌کند. تضادهاي بالقوه بر سر حقوق آب و نگراني‌هايي در مورد عدالت توزيع آب وجود دارد، به ويژه در مناطقي که کمبود آب يک موضوع اساسي است. علاوه بر اين، پتانسيل تأثيرات فرامرزي عمليات بارورسازي ابرها چالش‌هايي را در حقوق بين‌الملل و ديپلماسي ايجاد مي‌کند.

رئيس پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو کشور نکته آخر را ميزان اثربخشي و کارايي اين تکنيک دانست و اظهار کرد: گفته مي‌شود با اين روش 10 تا 15 درصد بارش‌ها افزايش مي‌يابد اما سوالاتي در مورد اثربخشي و کارايي بارورسازي ابرها وجود دارد که پاسخ دادن به آن‌ها نيازمند تحقيقات جامع و همه جانبه است.

وي افزود: در حالي که موارد موفقيت‌آميزي از افزايش بارندگي وجود داشته است، قابليت اطمينان و پيش بيني کلي اين نتايج نامشخص است. تنوع در شرايط ابر و پيچيدگي فرآيندهاي جوي، استانداردسازي و تکرار مداوم عمليات بارورسازي ابرها را دشوار مي‌کند.