سالمندي جمعيت، يک بحران ساختاري در ايران است

شيرين احمدنيا،  در همايش «آينده جمعيت ايران در نگاه صاحب‌نظران علوم اجتماعي»، با بيان اينکه سالمندي جمعيت، دگرگوني عميقي در ساختار اجتماعي يک کشور به شمار مي‌رود، اظهار کرد: ايران در دهه‌هاي گذشته يکي از سريع‌ترين گذارهاي جمعيتي جهان را تجربه کرده که با کاهش باروري، افزايش اميد به زندگي و کوچک شدن بعد خانوار همراه بوده است.

وي ادامه داد: در نتيجه اين تحولات، جامعه‌اي که پيش‌تر جوان بود، به سمت جمعيت سالخورده حرکت مي‌کند، آن هم پيش از آنکه به سطحي پايدار از توسعه اقتصادي و نظام رفاهي دست يافته باشد.

وي با اشاره به نقش خانواده در حمايت از سالمندان، گفت: در ايران، خانواده همواره اصلي‌ترين نهاد حمايتي سالمندان بوده است، اما با تغييرات اساسي مانند کاهش تعداد فرزندان، افزايش اشتغال زنان، گسترش مهاجرت‌ها و تغيير ارزش‌ها از خانواده‌محوري به فردمحوري، اين نقش حمايتي با چالش مواجه شده است.

احمدنيا افزود: اين تحولات به فرسايش سرمايه اجتماعي در خانواده منتهي مي‌شود و اگر جايگزيني براي آن وجود نداشته باشد، سالمندان با تنهايي، انزواي اجتماعي و بي‌پناهي روبه‌رو خواهند شد.

وي با تأکيد بر ناهمگوني جمعيت سالمندان، اظهار کرد: سالمندان در ايران هويت يکپارچه‌اي ندارند، در حالي که سياست‌گذاري‌ها بيشتر نگاهي يکسان به اين گروه دارند، سالمندي در ايران با تفاوت‌هاي طبقاتي و اجتماعي از جمله تفاوت ميان سالمندان روستايي و شهري، سالمندان داراي اشتغال و فاقد اشتغال و شرايط نابرابر زيستي آنها همراه است.

وي ادامه داد: افزايش جمعيت سالمندي به معناي کاهش نسبت جمعيت فعال و شاغل است و مي‌تواند به تنش‌هاي بين‌نسلي منجر شود، به‌گونه‌اي که نسل جوان، سالمندان را مصرف‌کننده منابع تلقي کند و در مقابل، سالمندان نسل جوان را بي‌مسئوليت نسبت به ارزش‌هاي پيشين بدانند.

اين پژوهشگر حوزه اجتماعي افزود: با از دست رفتن خط معناي زندگي و احساس مفيد بودن، بسياري از افراد پس از بازنشستگي از بازار کار حذف مي‌شوند که اين موضوع به افسردگي، کناره‌گيري اجتماعي و افزايش تمايل به مرگ در ميان آنها منجر مي‌شود، در حالي که بايد براي سالمندان نقش اجتماعي معنادار تعريف کرد.

وي تأکيد کرد: سالمندي يک بحران تدريجي و انباشتي است و مخاطره اصلي آن، بي‌توجهي نهادي به اين موضوع است، ايران نيازمند بازتعريف نقش سالمندان در جامعه است.